Có. Khi bé bắt đầu ăn dặm, thường vào khoảng 6 tháng và đã có dấu hiệu sẵn sàng, cha mẹ có thể mời bé uống từng ngụm nước nhỏ trong bữa ăn. Mục đích ban đầu là giúp bé làm quen với nước và học kỹ năng uống bằng cốc, không phải thay thế sữa.
Không có một lượng nước cố định phù hợp với mọi trẻ. Nhu cầu còn phụ thuộc vào lượng sữa bé bú, khẩu phần ăn, thời tiết, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, cha mẹ nên quan sát tín hiệu của bé thay vì ép uống theo một con số cứng nhắc.
Trong giai đoạn đầu đời, sữa mẹ hoặc sữa công thức được pha đúng hướng dẫn vừa cung cấp dinh dưỡng vừa đáp ứng phần lớn nhu cầu chất lỏng của trẻ. Bé dưới khoảng 6 tháng chưa ăn dặm thường không cần uống thêm nước, trừ khi bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chỉ định riêng.
Khi bắt đầu ăn dặm, bé có thể được mời một ít nước lọc an toàn trong bữa ăn. Nước lúc này có ba vai trò chính:
Tuy nhiên, dạ dày của bé còn nhỏ. Nếu uống nhiều nước ngay trước hoặc trong bữa, bé có thể no và bú ít hơn. Vì thế, nước chỉ nên là thức uống bổ sung; sữa vẫn giữ vai trò quan trọng trong chế độ ăn của bé, đặc biệt trong năm đầu đời.
| Giai đoạn | Vai trò của sữa | Cách tiếp cận với nước |
|---|---|---|
| Trước khi ăn dặm | Là nguồn dinh dưỡng và chất lỏng chủ yếu | Không tự ý cho uống thêm nước nếu không có hướng dẫn y tế |
| Mới bắt đầu ăn dặm | Vẫn là nguồn dinh dưỡng chính | Mời vài ngụm nước trong bữa để làm quen và tập kỹ năng |
| Khi bé ăn đa dạng và thức ăn đặc hơn | Tiếp tục cung cấp năng lượng và dưỡng chất quan trọng | Cho bé tiếp cận nước thường xuyên hơn theo nhu cầu, không ép uống |
| Khi trẻ lớn dần và ăn cùng gia đình | Lượng sữa và thức ăn thay đổi theo độ tuổi, nhu cầu | Nước lọc dần trở thành thức uống thông thường trong ngày |
Các giai đoạn trên không phải lịch áp dụng máy móc. Hai bé cùng tuổi có thể khác nhau về lượng sữa, khả năng ăn thô và kỹ năng uống. Cha mẹ nên dựa trên sự phát triển thực tế của con.
Nếu đang chuẩn bị bữa đầu tiên, gia đình có thể tham khảo cách chọn thực phẩm ăn dặm phù hợp cho bé 6 tháng và xây dựng khẩu phần đơn giản. Trong những ngày đầu, mục tiêu chính vẫn là cho bé khám phá thức ăn, không cần dùng nước để thúc bé ăn nhanh hoặc ăn nhiều hơn.
Bé 6 tháng uống nước nên được tiếp cận theo hướng nhẹ nhàng, dựa trên kỹ năng và tín hiệu của trẻ:
Gia đình chưa biết sắp xếp bữa đầu tiên có thể xem khung thực hành 7 ngày đầu ăn dặm để hình dung cách giới thiệu thức ăn từ từ. Dù áp dụng cách ăn dặm nào, không nên dùng nước để thay cữ sữa hoặc cố làm bé no.
Vào ngày nóng, cha mẹ nên cho trẻ bú mẹ thường xuyên hơn hoặc duy trì sữa công thức được pha đúng tỷ lệ. Không pha loãng sữa công thức để bổ sung nước vì việc thay đổi tỷ lệ pha có thể làm mất cân đối dinh dưỡng và điện giải.
Bé có thể bắt đầu làm quen với cốc khi giữ đầu tương đối vững, ngồi thẳng với sự hỗ trợ phù hợp và có khả năng phối hợp môi, lưỡi để nuốt. Bé không nhất thiết phải thành thạo ngay từ lần đầu.
Cha mẹ có thể thử:
Cốc chống đổ có van không phải lựa chọn bắt buộc. Nếu dùng, cần vệ sinh kỹ các khe và van. Mục tiêu lâu dài là giúp trẻ chủ động uống nước bằng loại cốc phù hợp với khả năng của mình.
Nếu gia đình cần cho trẻ dùng cốc để nhận sữa trong một tình huống đặc biệt, kỹ thuật và mục tiêu có thể khác với tập uống nước. Cha mẹ nên tìm hiểu riêng về cách cho trẻ uống sữa mẹ bằng cốc an toàn và xin hướng dẫn trực tiếp nếu trẻ còn nhỏ hoặc gặp khó khăn khi nuốt.
Trong lúc tập, bé có thể làm đổ nước, cắn miệng cốc hoặc chỉ chơi với cốc. Đây là phản ứng thường gặp khi học một kỹ năng mới. Không nên giữ đầu bé, bóp má hoặc đổ nhanh nước vào miệng vì có thể khiến bé sợ và tăng nguy cơ sặc.
Khi cho bé uống nước trong giai đoạn ăn dặm, nên ưu tiên nước lọc bảo đảm an toàn và cốc được vệ sinh sạch. Không nên tạo thói quen giải khát bằng:
Đồ uống có vị ngọt có thể khiến trẻ quen vị và ít hứng thú với nước lọc. Cha mẹ có thể tìm hiểu thêm những điều cần lưu ý khi trẻ uống nước ngọt có ga, nhưng cách đơn giản nhất là không đưa loại đồ uống này vào thói quen hằng ngày của trẻ nhỏ.
Không thêm nhiều nước vào sữa công thức để làm loãng sữa. Khi pha, cần tuân thủ chính xác hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc hướng dẫn y tế dành riêng cho trẻ.
Không nên chỉ dựa vào cảm giác khát để đánh giá tình trạng của trẻ. Cha mẹ cần lưu ý các biểu hiện như:
Khi bé bị sốt, nôn hoặc tiêu chảy, nước lọc không phải lúc nào cũng đủ để bù lượng nước và điện giải đã mất. Cha mẹ nên tiếp tục cho bú nếu bé có thể bú và liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn. Không tự pha dung dịch bù nước tại nhà hoặc dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ nếu chưa có chỉ định.
Cần hỏi bác sĩ trước khi điều chỉnh lượng nước nếu bé sinh non, có bệnh tim, thận, rối loạn chuyển hóa, khó nuốt, đang được nuôi ăn theo hướng dẫn đặc biệt hoặc phải hạn chế dịch. Đưa trẻ đi khám sớm nếu có dấu hiệu mất nước; cần trợ giúp y tế khẩn cấp khi bé rất lừ đừ, khó đánh thức, không thể uống, tím tái, khó thở hoặc co giật.
Tóm lại, cho bé uống nước khi ăn dặm là một quá trình làm quen chứ không phải mục tiêu về số lượng. Hãy duy trì sữa phù hợp, mời nước lọc trong cốc theo kỹ năng, tôn trọng tín hiệu no khát và trao đổi với bác sĩ khi bé có bệnh lý hoặc biểu hiện bất thường.