Dấu hiệu bé ngậm bắt vú đúng và cách điều chỉnh

Vì sao khớp ngậm khi bú mẹ quan trọng?

Khớp ngậm là cách miệng trẻ tiếp xúc với đầu vú và phần mô vú xung quanh khi bú. Khi bé ngậm bắt vú đúng, trẻ có thể lấy sữa hiệu quả hơn, còn mẹ thường cảm thấy lực kéo nhịp nhàng thay vì đau rát kéo dài.

Khớp ngậm tốt không chỉ phụ thuộc vào vị trí môi. Tư thế toàn thân của trẻ, cách mẹ nâng đỡ bé, phản xạ xuống sữa, hình dạng đầu vú và khả năng vận động miệng của trẻ đều có thể ảnh hưởng đến cữ bú. Vì vậy, cha mẹ nên quan sát đồng thời cảm giác của mẹ, chuyển động bú của bé và tình trạng sau cữ bú.

Một cữ bú trông yên ổn chưa đủ để kết luận trẻ nhận đủ sữa. Cha mẹ cần theo dõi thêm biểu hiện sau bú, việc bài tiết và quá trình tăng trưởng. Những dấu hiệu trẻ sơ sinh bú đủ sữa sẽ giúp gia đình có thêm căn cứ theo dõi tại nhà.

Dấu hiệu bé ngậm bắt vú đúng

Không phải mọi mẹ và bé đều có biểu hiện giống hệt nhau, nhưng khớp ngậm khi bú mẹ hiệu quả thường có các dấu hiệu quan sát được dưới đây.

Miệng bé mở rộng và ngậm sâu

Miệng trẻ mở rộng, không chỉ mút riêng phần đầu vú. Bé ngậm cả đầu vú và một phần mô vú xung quanh; phần quầng vú còn lộ ra có thể nhiều hơn ở phía trên môi trên so với phía dưới môi dưới. Đây là kiểu ngậm không đối xứng thường gặp khi cằm trẻ tiếp xúc với vú trước.

Môi trên và môi dưới thường hướng ra ngoài hoặc ở trạng thái thả lỏng. Tuy nhiên, chỉ nhìn môi chưa thể đánh giá đầy đủ hiệu quả bú; cha mẹ vẫn cần quan sát cằm, má, nhịp nuốt và cảm giác của mẹ.

Cằm áp vào vú, đường thở thông thoáng

Cằm bé chạm hoặc áp sát vào vú. Mũi có thể ở gần hoặc chạm nhẹ vào vú nhưng trẻ vẫn phải thở thoải mái, không tím tái, không thở gắng sức. Không nên dùng ngón tay ấn mạnh mô vú để tạo khoảng trống trước mũi vì thao tác này có thể làm thay đổi khớp ngậm. Thay vào đó, mẹ có thể kéo nhẹ phần thân và mông bé sát vào mình để đầu trẻ hơi ngửa tự nhiên.

Đầu và thân bé thẳng hàng

Tai, vai và hông của trẻ tương đối nằm trên một đường thẳng. Bé không phải xoay cổ hoặc cúi cằm để tìm vú. Bụng trẻ hướng về phía cơ thể mẹ, tùy theo tư thế đang áp dụng.

Khi được nâng đỡ chắc chắn, bé có thể duy trì khớp ngậm mà không phải liên tục nhả ra để chỉnh lại vị trí.

Má tròn, không hóp sâu khi bú

Trong lúc bú, hai má trẻ thường đầy và tròn. Nếu má hóp sâu theo từng nhịp, miệng phát ra nhiều tiếng tặc hoặc trẻ liên tục trượt khỏi đầu vú, khớp ngậm có thể chưa đủ sâu hoặc lực hút chưa hiệu quả.

Tiếng tặc đơn lẻ không phải lúc nào cũng báo hiệu vấn đề. Cần xem xét liệu trẻ có nuốt sữa, mẹ có đau hay không và bé có phát triển phù hợp hay không.

Nhịp bú chuyển từ nhanh sang sâu và có nuốt

Lúc bắt đầu cữ bú, trẻ có thể mút nhanh để kích thích sữa xuống. Sau đó, nhịp bú thường trở nên sâu, chậm và đều hơn, xen kẽ những khoảng nghỉ ngắn. Cha mẹ có thể nghe hoặc nhìn thấy động tác nuốt, chẳng hạn cằm hạ xuống rõ hơn sau một số nhịp mút.

Không phải cữ bú nào cũng có tiếng nuốt lớn. Trong môi trường yên tĩnh, việc quan sát chuyển động hàm và cằm thường hữu ích hơn việc chỉ dựa vào âm thanh.

Mẹ không đau kéo dài trong cữ bú

Mẹ có thể cảm thấy căng hoặc bị kéo nhẹ khi trẻ mới ngậm, nhưng cảm giác này nên sớm dễ chịu. Đau nhói, đau bỏng rát, đau tăng dần hoặc kéo dài suốt cữ bú không được xem là biểu hiện bình thường cần cố chịu.

Sau khi bé nhả vú, đầu vú thường giữ hình dạng tương đối tròn. Đầu vú bị dẹt, có đường gờ, trắng bệch hoặc trông giống đầu thỏi son có thể gợi ý rằng đầu vú đang bị chèn ép trong miệng trẻ.

Bé chủ động nhả vú và có vẻ thư giãn

Sau một cữ bú hiệu quả, một số trẻ tự nhả vú, bàn tay và cơ thể thả lỏng hơn. Tuy nhiên, trẻ quấy sau bú không nhất thiết đồng nghĩa với thiếu sữa; bé cũng có thể khó chịu vì cần ợ hơi, tã ướt, quá nóng, quá lạnh hoặc muốn được ôm.

Dấu hiệu khớp ngậm chưa hiệu quả

Cha mẹ nên kiểm tra lại khớp ngậm nếu xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Bé chỉ ngậm phần đầu vú, miệng mở hẹp hoặc môi bị cuộn vào trong.
• Đầu và thân không thẳng hàng; bé phải xoay cổ để bú.
• Bé liên tục trượt khỏi vú, nhả ra, khó duy trì lực hút hoặc phát ra nhiều tiếng tặc.
• Má hóp sâu, nhịp bú nông và nhanh kéo dài nhưng ít thấy động tác nuốt.
• Mẹ bị đau đầu ti kéo dài, đau tăng trong cữ bú hoặc sợ cho bú vì đau.
• Đầu vú bị dẹt, méo, trắng bệch, nứt, chảy máu hoặc phồng rộp sau bú.
• Cữ bú thường xuyên khiến cả mẹ và bé căng thẳng nhưng trẻ vẫn có vẻ bú kém.
• Bé buồn ngủ bất thường, khó đánh thức để bú, bài tiết ít hơn trước hoặc tăng trưởng không đạt như mong đợi.

Các dấu hiệu trên có thể liên quan đến tư thế, khớp ngậm, tình trạng sức khỏe của mẹ hoặc bé và nguồn sữa. Không nên tự kết luận trẻ bị dính thắng lưỡi hay mẹ ít sữa chỉ dựa trên một biểu hiện đơn lẻ.

Cách điều chỉnh tư thế cho con bú an toàn

1. Chuẩn bị điểm tựa cho mẹ

Mẹ chọn vị trí ngồi hoặc nằm ổn định, thả lỏng vai và có điểm tựa cho lưng, cánh tay. Có thể dùng gối để nâng đỡ nếu cần, nhưng không để gối che mặt trẻ hoặc khiến trẻ bị gập cổ.

Đưa bé đến gần cơ thể mẹ thay vì cúi người và đưa vú về phía bé. Tư thế gập lưng kéo dài dễ làm mẹ mỏi và khó duy trì khớp ngậm sâu.

2. Đặt toàn thân bé sát mẹ

Giữ đầu, vai và hông trẻ thẳng hàng. Bụng hoặc thân trước của bé hướng về cơ thể mẹ. Nâng đỡ vai và lưng trên để trẻ có thể hơi ngửa đầu; tránh giữ hoặc đẩy mạnh vào sau đầu vì bé có thể phản xạ ngửa ra xa vú.

3. Đặt mũi bé ngang đầu vú

Đưa trẻ đến vị trí mũi ngang với đầu vú, thay vì đặt miệng ngay chính diện từ đầu. Có thể chạm nhẹ đầu vú vào môi trên để khuyến khích bé mở miệng rộng. Không cần liên tục chọc đầu vú vào miệng khi bé chưa sẵn sàng.

4. Chờ bé há rộng rồi đưa sát vào vú

Khi miệng bé mở rộng và đầu hơi ngửa, đưa bé nhanh nhưng nhẹ nhàng sát về phía mẹ. Để cằm tiếp xúc với vú trước, sau đó môi dưới và miệng ôm lấy phần mô vú. Không kéo hoặc ấn đầu trẻ vào vú.

Nếu ngực căng khiến bé khó ngậm sâu, mẹ có thể vắt nhẹ một ít sữa bằng tay để vùng quanh quầng vú mềm hơn. Nếu tình trạng căng tức kéo dài, đau nhiều hoặc kèm dấu hiệu viêm, mẹ nên được nhân viên y tế đánh giá.

5. Kiểm tra lại sau khi bé bắt đầu bú

Quan sát miệng mở rộng, cằm áp vú, má tròn và nhịp nuốt. Đồng thời chú ý cảm giác tại đầu vú. Nếu mẹ vẫn đau sau những nhịp bú đầu tiên hoặc đầu vú bị kéo lệch, nên tháo khớp ngậm và thử lại thay vì tiếp tục chịu đau.

6. Tháo khớp ngậm đúng cách

Không kéo bé khỏi vú khi miệng vẫn đang hút. Mẹ rửa tay sạch, nhẹ nhàng đưa một ngón tay vào khóe miệng trẻ để phá lực hút, sau đó mới tách bé ra và chỉnh lại tư thế.

Sau cữ bú, việc theo dõi tã là một phần quan trọng để đánh giá trẻ nhận sữa. Khi thực hiện thay tã cho trẻ sơ sinh đúng và an toàn, cha mẹ cũng có thể lưu ý sự thay đổi về số lần bài tiết và tính chất phân, nước tiểu để trao đổi với bác sĩ khi cần.

Một số tư thế cho con bú thường dùng

Không có một tư thế phù hợp với tất cả mẹ và bé. Tư thế tốt là tư thế giúp mẹ thoải mái, trẻ được nâng đỡ vững và duy trì đường thở thông thoáng.

Tư thế ôm nôi

Đầu bé nằm trên cẳng tay cùng bên với bầu vú đang bú, thân bé áp sát mẹ. Tư thế này quen thuộc nhưng đôi khi khó kiểm soát đầu và vai ở giai đoạn trẻ mới học ngậm vú.

Tư thế ôm chéo

Mẹ dùng cánh tay đối diện với bên vú đang cho bú để đỡ vai và cổ trẻ. Tay còn lại có thể nâng đỡ bầu vú. Tư thế này giúp mẹ quan sát miệng và chủ động đưa bé vào khớp ngậm sâu hơn.

Tư thế ôm bóng

Thân bé nằm dọc theo bên hông mẹ, chân hướng ra phía sau. Tư thế này có thể thuận tiện trong một số hoàn cảnh, nhưng cần bảo đảm cổ trẻ không bị gập và mặt không bị ép vào ngực hoặc gối.

Tư thế nằm nghiêng

Mẹ và bé nằm nghiêng đối diện nhau trong khi bú. Tư thế này có thể giúp mẹ nghỉ ngơi, nhưng người lớn cần tỉnh táo và quan sát đường thở của trẻ. Sau cữ bú, nên đưa trẻ về không gian ngủ riêng phù hợp và áp dụng tư thế ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh, thay vì để trẻ ngủ cạnh chăn, gối hoặc trong khe giường.

Khi nào mẹ và bé cần được hỗ trợ chuyên môn?

Mẹ nên liên hệ bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ có chuyên môn nếu đã chỉnh tư thế nhưng vẫn gặp một trong các tình trạng sau:

• Đau đầu ti kéo dài hoặc đau dữ dội trong và sau cữ bú.
• Đầu vú nứt sâu, chảy máu, phồng rộp, đổi màu hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Vú sưng nóng, đỏ, đau tăng hoặc mẹ cảm thấy mệt, sốt.
• Trẻ khó ngậm vú, thường xuyên sặc, ho, tím tái hoặc thở khó khi bú.
• Trẻ bú yếu, ngủ li bì, khó đánh thức, từ chối bú hoặc số lần bú giảm rõ rệt.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước, bài tiết giảm hoặc tăng trưởng không đạt theo đánh giá của nhân viên y tế.
• Gia đình nghi ngờ trẻ có bất thường cấu trúc miệng, vận động lưỡi hoặc vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến việc bú.

Nếu trẻ khó thở, tím tái, rất khó đánh thức, không thể bú hoặc có biểu hiện mất nước rõ, gia đình cần đưa trẻ đi khám khẩn cấp. Không nên trì hoãn để tiếp tục tự chỉnh khớp ngậm tại nhà.

Khớp ngậm đúng cần được đánh giá trong toàn bộ cữ bú, không chỉ qua một bức ảnh hay vị trí môi. Quan sát trực tiếp cách trẻ ngậm, mút, nuốt, phản ứng của mẹ và quá trình tăng trưởng sẽ giúp bác sĩ hoặc chuyên gia xác định nguyên nhân chính xác hơn và hướng dẫn phù hợp cho từng cặp mẹ con.