Dấu hiệu nguy hiểm sau sinh: Khi nào cần đi viện?

Sau khi sinh, cơ thể người mẹ cần thời gian phục hồi và có thể xuất hiện sản dịch, đau co hồi tử cung, mệt mỏi hoặc khó chịu tại vùng sinh. Tuy nhiên, một số triệu chứng có thể báo hiệu biến chứng cần được đánh giá khẩn cấp.

Danh sách dưới đây giúp gia đình nhận biết mức độ nghiêm trọng và quyết định khi nào mẹ sau sinh cần đi viện. Nội dung không dùng để tự chẩn đoán và không thay thế thăm khám trực tiếp.

Khi nào mẹ sau sinh cần gọi cấp cứu ngay?

Gọi 115 hoặc đưa mẹ đến khoa cấp cứu gần nhất nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Khó thở đột ngột, thở hụt hơi, cảm giác không lấy đủ không khí.
• Đau, tức hoặc nặng ngực; tim đập rất nhanh kèm choáng váng hay khó thở.
• Ngất, co giật, lú lẫn, khó đánh thức hoặc phản ứng bất thường.
• Chảy máu âm đạo ồ ạt, máu không giảm hoặc mẹ có dấu hiệu lả đi, da lạnh, tim đập nhanh.
• Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, đặc biệt khi kèm nhìn mờ, mất thị lực, yếu liệt, méo miệng hoặc khó nói.
• Có ý nghĩ tự làm hại bản thân, làm hại em bé hoặc người khác.
• Nhìn hoặc nghe thấy những điều không có thật, hoang tưởng, mất định hướng hay hành vi mất kiểm soát.

Không để mẹ ở một mình và không để mẹ tự lái xe. Nếu có thể, một người gọi cấp cứu trong khi người khác theo dõi nhịp thở, mức độ tỉnh táo và tình trạng chảy máu.

Các dấu hiệu nguy hiểm sau sinh không nên bỏ qua

Chảy máu âm đạo bất thường

Sản dịch sau sinh là hiện tượng thường gặp, nhưng cần đi viện ngay nếu:

• Máu chảy nhiều đến mức làm ướt đẫm một băng vệ sinh trong khoảng một giờ, đặc biệt nếu tiếp diễn.
• Lượng máu đột ngột tăng sau khi đã giảm.
• Xuất hiện nhiều cục máu đông lớn.
• Chảy máu kèm chóng mặt, ngất, yếu lả, hồi hộp, khó thở hoặc da tái lạnh.
• Sản dịch có mùi hôi rõ rệt, nhất là khi kèm sốt hoặc đau bụng tăng.

Không dùng tampon hoặc tự đưa bất kỳ vật gì vào âm đạo để kiểm tra. Nên ghi nhận thời điểm bắt đầu chảy máu và số băng đã sử dụng, nhưng không trì hoãn việc đến viện chỉ để tiếp tục theo dõi.

Khó thở, đau ngực hoặc sưng đau một chân

Khó thở và đau ngực sau sinh luôn cần được coi trọng. Đây có thể là biểu hiện của biến chứng tim, phổi hoặc cục máu đông và không thể phân biệt an toàn tại nhà.

Cần cấp cứu nếu mẹ khó thở đột ngột, đau ngực, ho ra máu, choáng hoặc tim đập nhanh bất thường. Sưng, nóng, đỏ hoặc đau ở một bên bắp chân cũng cần được khám sớm, đặc biệt nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột. Không xoa bóp vùng chân đang sưng đau.

Khi bắt đầu vận động sau sinh an toàn từng bước, mẹ nên tăng mức độ từ từ và dừng lại nếu thấy đau ngực, khó thở, choáng hoặc chảy máu tăng.

Đau đầu dữ dội hoặc rối loạn thị giác

Đau đầu cần được đánh giá khẩn cấp khi:

• Đau đột ngột hoặc dữ dội khác thường.
• Không giảm, tăng dần hoặc tái diễn liên tục.
• Kèm nhìn mờ, thấy chớp sáng, chóng mặt, nôn, lú lẫn hoặc co giật.
• Kèm đau vùng thượng vị, sưng mặt hay bàn tay, khó thở.
• Kèm yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo miệng, nói khó.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến biến chứng huyết áp hoặc thần kinh sau sinh, kể cả khi thai kỳ trước đó không ghi nhận vấn đề tương tự. Nếu đau đầu xuất hiện sau gây tê hoặc gây mê và thay đổi rõ theo tư thế, mẹ cũng nên liên hệ cơ sở đã đỡ sinh để được hướng dẫn.

Đau bụng, vùng chậu hoặc tầng sinh môn dữ dội

Đau co hồi tử cung, đau vết khâu hoặc cảm giác căng tức có thể xảy ra trong thời gian đầu. Tuy nhiên, cần đi khám ngay nếu đau rất dữ dội, tăng nhanh, khu trú một bên hoặc đi kèm sốt, nôn, choáng, bụng căng, chảy máu nhiều hay sản dịch có mùi hôi.

Đối với mẹ sinh thường, chăm sóc tầng sinh môn sau sinh đúng cách có thể hỗ trợ quá trình hồi phục. Không nên tự bôi thuốc, đắp lá hoặc dùng dung dịch sát khuẩn mạnh lên vết khâu nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Sốt, rét run hoặc biểu hiện nhiễm trùng

Mẹ nên liên hệ cơ sở y tế trong ngày nếu đo được thân nhiệt từ 38°C, đặc biệt khi sốt đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

• Rét run, mệt lả hoặc cảm giác bệnh nặng lên nhanh chóng.
• Đau bụng dưới, sản dịch có mùi hôi.
• Vết mổ hoặc vết khâu sưng đỏ, chảy dịch.
• Một vùng vú đỏ, nóng, sưng đau kèm triệu chứng giống cúm.
• Tiểu buốt, tiểu rắt, khó tiểu hoặc đau vùng lưng hông.

Không tự dùng lại kháng sinh cũ hoặc thuốc của người khác. Thuốc hạ sốt có thể làm giảm triệu chứng tạm thời nhưng không xử lý được nguyên nhân cần điều trị.

Vết mổ hoặc vết khâu có vấn đề

Liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế nếu vết mổ lấy thai hay vết khâu tầng sinh môn có các biểu hiện:

• Mép vết thương tách ra.
• Chảy máu không ngừng, chảy mủ hoặc có mùi bất thường.
• Đỏ lan rộng, sưng nóng hoặc đau tăng thay vì giảm.
• Vùng da quanh vết thương đổi màu bất thường.
• Đi kèm sốt, rét run hoặc mệt nhiều.

Không cố nặn dịch, cắt chỉ, bóc lớp keo hoặc băng kín một vết thương đang chảy dịch khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Thay đổi tinh thần và hành vi

Buồn bã, dễ khóc hoặc lo lắng có thể xuất hiện trong giai đoạn đầu sau sinh. Dù vậy, gia đình cần tìm trợ giúp y tế nếu cảm xúc tiêu cực kéo dài, trở nên nặng hơn hoặc khiến mẹ không thể ngủ, ăn uống, chăm sóc bản thân hay em bé.

Đây là tình huống cấp cứu nếu mẹ:

• Có ý nghĩ tự sát, tự làm đau mình hoặc làm hại em bé.
• Nghe tiếng nói, nhìn thấy hình ảnh không có thật.
• Tin chắc vào những điều không phù hợp thực tế.
• Lú lẫn, kích động mạnh, mất định hướng hoặc hành động nguy hiểm.

Khi có các biểu hiện trên, không tranh luận hoặc để mẹ ở một mình. Hãy cất thuốc, vật sắc nhọn và các vật có thể gây nguy hiểm, đồng thời gọi 115 hoặc đưa mẹ đến khoa cấp cứu.

Phân biệt khó chịu thường gặp và bất thường sau sinh

Một số thay đổi như mệt mỏi, đau nhẹ tại vùng sinh, co thắt bụng khi cho con bú và sản dịch giảm dần có thể gặp trong quá trình hồi phục. Tuy nhiên, triệu chứng không nên được xem là bình thường nếu có một trong các đặc điểm sau:

• Xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh.
• Đau dữ dội hay khiến mẹ không thể sinh hoạt.
• Kèm khó thở, ngất, lú lẫn hoặc yếu liệt.
• Kèm sốt, rét run, mùi hôi hoặc chảy mủ.
• Chảy máu tăng rõ rệt sau khi đã giảm.
• Khiến mẹ hoặc người chăm sóc cảm thấy có điều gì đó nghiêm trọng không ổn.

Mức độ hồi phục khác nhau giữa mỗi người. Không nên bỏ qua một bất thường sau sinh chỉ vì người khác từng có triệu chứng gần giống.

Cách theo dõi sức khỏe sau sinh tại nhà

Gia đình có thể hỗ trợ mẹ theo dõi sức khỏe sau sinh bằng một ghi chép ngắn hằng ngày, gồm:

• Lượng và đặc điểm chảy máu hoặc sản dịch.
• Thân nhiệt khi mẹ thấy nóng, rét run hoặc mệt bất thường.
• Mức độ đau và vị trí đau.
• Tình trạng vết mổ, vết khâu và vùng da xung quanh.
• Khả năng ăn uống, đi tiểu, đi tiêu, đi lại và ngủ.
• Tâm trạng, mức độ lo âu và các thay đổi hành vi.
• Tên thuốc đang dùng, liều dùng và thời điểm uống gần nhất.

Những thông tin này giúp nhân viên y tế đánh giá nhanh hơn nhưng không thay thế thăm khám. Lịch hẹn định kỳ cũng không phải lý do để chờ đợi khi đã có dấu hiệu khẩn cấp. Mẹ có thể chuẩn bị trước thông tin cần thiết cho lần tái khám sau sinh và chủ động hỏi bác sĩ về các triệu chứng còn băn khoăn.

Cần làm gì khi xuất hiện dấu hiệu bất thường?

1. Đánh giá mức độ khẩn cấp: Nếu có khó thở, đau ngực, ngất, co giật, chảy máu ồ ạt, triệu chứng thần kinh hoặc nguy cơ tự làm hại, hãy gọi 115 ngay.
2. Không để mẹ ở một mình: Nhờ một người lớn ở cạnh, đặc biệt khi mẹ chóng mặt, yếu, lú lẫn hoặc có thay đổi tinh thần.
3. Không tự lái xe: Gọi xe cấp cứu hoặc nhờ người khác đưa đi.
4. Chuẩn bị thông tin ngắn gọn: Thời điểm sinh, sinh thường hay sinh mổ, triệu chứng bắt đầu lúc nào, lượng máu, thuốc đang dùng và bệnh nền nếu có.
5. Không tự điều trị để trì hoãn thăm khám: Không dùng thuốc cầm máu, kháng sinh, thuốc an thần hoặc bài thuốc truyền miệng khi chưa được chỉ định.
6. Tin vào dấu hiệu cảnh báo: Nếu tình trạng diễn biến nhanh hoặc gia đình cảm thấy không an toàn, nên chọn phương án đi viện thay vì tiếp tục chờ ở nhà.

Những điều người chăm sóc mẹ sau sinh cần nhớ

Người thân thường là người đầu tiên nhận thấy mẹ thở khác thường, yếu đi, chảy máu tăng hoặc thay đổi hành vi. Hãy lắng nghe khi mẹ nói rằng cơ thể có điều bất ổn, ngay cả khi biểu hiện bên ngoài chưa rõ ràng.

Dấu hiệu nguy hiểm có thể xuất hiện sau sinh thường hoặc sinh mổ, trong những ngày đầu hoặc muộn hơn khi mẹ đã về nhà. Việc đã xuất viện hay đã có lịch tái khám không loại trừ khả năng phát sinh biến chứng. Khi triệu chứng nghiêm trọng, ưu tiên gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất thay vì tự chẩn đoán qua mạng.