Trẻ sơ sinh thường thể hiện nhu cầu bú bằng cử động, nét mặt và âm thanh trước khi khóc. Nhận ra dấu hiệu trẻ sơ sinh đói từ sớm giúp cha mẹ cho bé bú khi bé còn bình tĩnh, nhờ đó việc ngậm bắt vú hoặc phối hợp bú – nuốt – thở có thể thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, một biểu hiện đơn lẻ như mút tay, quay đầu hay quấy khóc không phải lúc nào cũng có nghĩa là đói. Cha mẹ nên quan sát một nhóm tín hiệu, hoàn cảnh của bé và hiệu quả của cả cữ bú. Tín hiệu hành vi cũng không thay thế việc theo dõi bú, bài tiết và tăng trưởng cùng nhân viên y tế.
Đây thường là thời điểm thuận lợi để mời bé bú. Các dấu hiệu bé muốn bú có thể gồm:
Phản xạ quay đầu tìm vú rất rõ ở nhiều trẻ nhỏ, nhưng có thể xuất hiện cả khi má bé vô tình chạm vào quần áo hoặc tay người lớn. Mút tay cũng có thể là cách bé tự trấn an. Vì vậy, cha mẹ nên xem bé có đồng thời mở miệng, tìm kiếm, cựa mình và chủ động nhận vú hoặc núm bình hay không.
Nếu chưa được đáp ứng, bé có thể biểu hiện rõ hơn:
Nên chuẩn bị cho bé bú trước khi sự khó chịu chuyển thành khóc lớn. Với trẻ bú mẹ, có thể áp da kề da và đưa bé đến gần vú. Với trẻ bú bình, hãy giữ bé ở tư thế nâng đỡ phù hợp và để bé chủ động đón núm bình thay vì đưa sâu vào miệng.
Khi rất đói, trẻ sơ sinh có thể:
Nếu bé đã khóc dữ dội, cha mẹ nên giúp bé dịu lại trước: ôm sát, áp da kề da, nói nhỏ, giảm ánh sáng và chuyển động nhẹ nhàng. Sau đó mới mời bú lại. Không nên cố nhét vú hoặc núm bình vào miệng khi bé đang quay đi, khóc lớn hoặc chưa kiểm soát được nhịp thở.
Khóc không chỉ do đói. Bé còn có thể khóc vì tã bẩn, quá nóng hoặc lạnh, đầy hơi, mệt, cần được ôm, bị kích thích quá mức hoặc đang không khỏe. Nếu bé vừa có một cữ bú hiệu quả, cha mẹ nên kiểm tra thêm các nhu cầu này.
Tín hiệu tạm nghỉ và tín hiệu đã no có thể khá giống nhau. Điểm khác biệt là sau một khoảng nghỉ ngắn, bé muốn tạm dừng thường sẽ chủ động tìm bú trở lại.
Trong lúc bú, bé có thể cần nghỉ nếu:
Khi thấy các biểu hiện này, hãy dừng dòng sữa, giữ bé ở tư thế thoải mái và chờ bé ổn định. Nếu bé tiếp tục mở miệng, tìm kiếm và chủ động đón vú hoặc núm bình, cha mẹ có thể cho bú tiếp. Ho hoặc sặc lặp lại, khó thở, tím tái hay bú rất vất vả cần được đánh giá y tế.
Các tín hiệu đói và no của trẻ cần được tôn trọng ở cả trẻ bú mẹ lẫn bú bình. Bé có thể đã no khi:
Không nên ép bé bú hết lượng sữa còn lại trong bình nếu bé liên tục quay đi, ngậm miệng và thư giãn. Ép bú có thể khiến cha mẹ bỏ qua khả năng tự điều chỉnh của trẻ, đồng thời làm cữ bú trở thành trải nghiệm căng thẳng.
Ngủ trong lúc bú không tự động có nghĩa là bé đã no. Một số trẻ ngủ gật trước khi bú đủ, đặc biệt khi còn nhỏ, sinh non, vàng da, không khỏe hoặc ngậm bắt vú chưa hiệu quả. Nếu tình trạng này thường xuyên xảy ra, cha mẹ nên tìm hiểu cách đánh giá khi trẻ bú mẹ hay ngủ gật và trao đổi với nhân viên y tế.
Nhu cầu bú của trẻ sơ sinh có thể thay đổi giữa các ngày và giữa các thời điểm trong ngày. Có lúc bé muốn bú nhiều cữ gần nhau, sau đó nghỉ lâu hơn. Việc trẻ sơ sinh đòi bú thường xuyên không đủ để kết luận mẹ ít sữa hoặc bé bú không đủ.
Cha mẹ có thể áp dụng cách đáp ứng sau:
Với bú bình, nên giữ bình ở góc giúp dòng sữa không chảy quá nhanh, cho bé có cơ hội ngắt nhịp và tránh ép uống hết bình. Với bú mẹ, tư thế thoải mái và ngậm bắt vú phù hợp sẽ giúp bé lấy sữa hiệu quả hơn.
Mút tay có thể là tín hiệu đói, nhưng cũng là phản xạ bình thường hoặc cách trẻ tự làm dịu. Hãy quan sát thêm:
Nếu bé từ chối bú, đừng cố ép. Cha mẹ có thể kiểm tra tình trạng tỉnh táo, tư thế, mũi có thông thoáng không, dòng sữa và dấu hiệu khó chịu. Trường hợp kéo dài nên tham khảo hướng dẫn về những điều cần kiểm tra khi trẻ sơ sinh không chịu bú mẹ và liên hệ nhân viên y tế.
Trẻ sinh non, nhẹ cân, vàng da, đang ốm hoặc có khó khăn về bú có thể thể hiện tín hiệu đói yếu, nhanh mệt và ngủ nhiều. Các bé này đôi khi cần kế hoạch cho ăn riêng thay vì chỉ chờ tín hiệu hành vi. Cha mẹ nên làm theo lịch và phương pháp cho ăn do bác sĩ hoặc chuyên gia đang theo dõi trẻ hướng dẫn.
Tín hiệu no ngay sau cữ bú chỉ cho biết phản ứng của bé tại thời điểm đó. Để đánh giá lượng sữa có đáp ứng nhu cầu hay không, cần nhìn vào bức tranh tổng thể:
Số tã và kiểu đi ngoài thay đổi theo tuổi, giai đoạn sau sinh và việc bé bú mẹ hay dùng sữa công thức. Vì vậy, không nên dựa vào một tiêu chí đơn lẻ hoặc so sánh máy móc với trẻ khác. Cha mẹ có thể đối chiếu thêm các dấu hiệu trẻ sơ sinh bú đủ sữa, nhưng việc cân và theo dõi tăng trưởng vẫn cần được thực hiện đúng lịch.
Cũng không thể kết luận bé thiếu sữa chỉ vì bú nhanh, bú lâu, đòi bú gần nhau hoặc muốn bú để được trấn an. Ngược lại, bé ngủ lâu và ít đòi bú chưa chắc đã nhận đủ sữa nếu khó đánh thức, bú yếu hoặc bài tiết giảm.
Hãy liên hệ cơ sở y tế sớm nếu trẻ có một trong các biểu hiện sau:
Đưa trẻ đi cấp cứu nếu bé khó thở, tím tái, không thể đánh thức, co giật hoặc có biểu hiện suy kiệt. Trong mọi trường hợp, nhận biết dấu hiệu đói sớm giúp cữ bú thuận lợi hơn, nhưng chỉ theo dõi hành vi là chưa đủ. Hiệu quả bú, bài tiết, tình trạng toàn thân và tăng trưởng mới là những phần cần được đánh giá cùng nhau.