Hăm tã ở trẻ sơ sinh: Cách chăm sóc và dấu hiệu cần khám

Hăm tã là tình trạng vùng da được tã che phủ bị đỏ và kích ứng do tiếp xúc với độ ẩm, chất thải, ma sát hoặc sản phẩm không phù hợp. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể được chăm sóc bằng cách thay tã thường xuyên, làm sạch dịu nhẹ và giữ da thông thoáng. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự xác định nguyên nhân hoặc dùng thuốc khi vùng da có tổn thương bất thường.

Hăm tã ở trẻ sơ sinh thường biểu hiện thế nào?

Cha mẹ có thể kiểm tra da của trẻ vào mỗi lần thay tã. Những biểu hiện thường gặp gồm:

• Da ở mông, quanh hậu môn, bộ phận sinh dục hoặc vùng tiếp xúc với mép tã bị ửng đỏ.
• Da hơi khô, bóng hoặc có các nốt đỏ nhỏ.
• Trẻ khó chịu, quấy hoặc khóc khi được lau rửa và thay tã.
• Vùng da kích ứng nhạy cảm hơn khi chạm vào.

Có thể quan sát mức độ kích ứng theo biểu hiện bên ngoài, nhưng đây không phải cách chẩn đoán nguyên nhân:

Kích ứng nhẹ

Da ửng hồng hoặc đỏ ở một vùng nhỏ, chưa trầy xước và trẻ vẫn bú, ngủ, sinh hoạt gần như bình thường.

Kích ứng rõ hơn

Vùng đỏ lan rộng, da sần, có nhiều nốt nhỏ hoặc trẻ khó chịu đáng kể mỗi lần vệ sinh. Lúc này cần chăm sóc da cẩn thận và theo dõi sát diễn biến.

Tổn thương bất thường

Da phồng rộp, rỉ dịch, chảy máu, có mủ, loét hoặc đỏ lan ra ngoài vùng mặc tã không nên được xem là hăm tã thông thường. Trẻ cần được nhân viên y tế đánh giá.

Một số vấn đề da khác có thể trông giống hăm tã. Nếu tổn thương xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể, tái diễn hoặc không liên quan rõ đến việc mặc tã, cha mẹ nên tìm hiểu thêm về biểu hiện chàm ở trẻ sơ sinh và đưa trẻ đi khám để phân biệt đúng nguyên nhân.

Cách chăm sóc da bé bị hăm tại nhà

Mục tiêu chăm sóc là giảm thời gian da tiếp xúc với chất thải, hạn chế ma sát và tạo điều kiện để vùng da bị kích ứng khô thoáng.

Làm sạch nhẹ nhàng

Rửa tay trước và sau khi thay tã. Dùng nước sạch ấm vừa phải cùng khăn mềm hoặc bông sạch để lau vùng mặc tã. Nếu cần dùng sản phẩm làm sạch, nên chọn loại dành cho trẻ sơ sinh, ít thành phần và không có mùi hương mạnh.

Khi da đang kích ứng, khăn ướt có hương liệu hoặc thành phần khiến trẻ xót có thể làm tình trạng khó chịu hơn. Nếu nhận thấy da đỏ lên sau khi dùng một sản phẩm mới, hãy ngừng sản phẩm đó và chuyển sang vệ sinh bằng nước sạch.

Sau khi làm sạch, dùng khăn mềm thấm nhẹ thay vì chà xát. Chờ da khô rồi mới mặc tã mới.

Vệ sinh đúng chiều và đúng vùng

Với bé gái, lau từ trước ra sau để hạn chế đưa chất bẩn từ hậu môn về phía bộ phận sinh dục. Với bé trai, làm sạch nhẹ bên ngoài; không cố kéo bao quy đầu.

Nếu cuống rốn chưa rụng, nên gập mép tã xuống dưới rốn để tránh cọ xát và làm ẩm khu vực này. Cha mẹ có thể tham khảo nguyên tắc chăm sóc rốn trẻ sơ sinh tại nhà để giữ rốn sạch, khô và nhận biết biểu hiện bất thường.

Cho da có thời gian thông thoáng

Có thể đặt trẻ nằm trên khăn sạch, chống thấm và tháo tã trong một khoảng thời gian phù hợp khi trẻ thức, có người lớn quan sát. Không để trẻ nằm lâu trên bề mặt ướt hoặc bẩn.

Chọn quần áo rộng, thoáng và tránh quấn quá nhiều lớp khiến vùng mặc tã nóng, bí. Tã cũng cần vừa vặn, không để lại vết hằn sâu quanh bụng hoặc đùi.

Thận trọng với sản phẩm bôi da

Không tự bôi thuốc kháng nấm, kháng sinh, corticoid hoặc phối hợp nhiều loại kem khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Nếu muốn dùng sản phẩm bảo vệ da dành riêng cho vùng mặc tã, cha mẹ cần đọc kỹ nhãn, kiểm tra độ tuổi sử dụng và hỏi nhân viên y tế khi trẻ có cơ địa nhạy cảm hoặc da đang trầy xước.

Thay tã khi bé bị hăm như thế nào?

Kiểm tra tã thường xuyên và thay ngay khi tã ướt hoặc có phân. Không nên đợi đến khi tã đầy vì độ ẩm và chất thải lưu lại lâu có thể làm da kích ứng thêm.

Quy trình thay tã có thể thực hiện theo các bước sau:

1. Chuẩn bị tã sạch, khăn mềm, nước sạch và túi đựng tã bẩn trước khi đặt trẻ xuống.
2. Đặt trẻ trên mặt phẳng chắc chắn, sạch và luôn giữ một tay gần trẻ.
3. Tháo tã bẩn, dùng phần sạch của tã gạt bớt phân nếu cần.
4. Làm sạch nhẹ nhàng các nếp da, không chà hoặc cạo lớp sản phẩm đang bám chặt trên vùng da đau rát.
5. Thấm khô và chờ da thông thoáng trước khi mặc tã mới.
6. Mặc tã vừa vặn, không siết chặt phần bụng và đùi.
7. Bỏ tã bẩn đúng nơi và rửa tay.

Cha mẹ có thể xem hướng dẫn chi tiết về cách thay tã cho trẻ sơ sinh an toàn để hạn chế rơi ngã, nhiễm bẩn và thao tác gây ma sát lên da.

Nếu trẻ đi ngoài nhiều hơn bình thường, cần kiểm tra vùng da mặc tã thường xuyên hơn. Trẻ đi phân lỏng kéo dài, bú kém hoặc có dấu hiệu mất nước cần được tư vấn y tế thay vì chỉ tập trung xử lý vùng da bị hăm.

Những cách xử lý có thể khiến hăm tã nặng hơn

Khi da trẻ đỏ rát, cha mẹ nên tránh:

• Chà mạnh để làm sạch hoàn toàn phân hoặc lớp kem còn bám trên da.
• Dùng nước quá nóng, xà phòng có tính tẩy rửa mạnh hoặc sản phẩm nhiều hương liệu.
• Bôi cồn, tinh dầu, nước lá, chanh, giấm hoặc nguyên liệu không được kiểm soát độ an toàn lên vùng da tổn thương.
• Rắc phấn hoặc bột ở gần mặt trẻ vì bột có thể phát tán trong không khí và bị hít vào; bột vón với độ ẩm cũng có thể tăng ma sát.
• Mặc tã quá chật hoặc chồng nhiều lớp tã.
• Tự mua thuốc bôi theo kinh nghiệm truyền miệng, đặc biệt là thuốc chứa nhiều hoạt chất.
• Dùng lại sản phẩm từng khiến da trẻ đỏ, xót hoặc nổi ban.
• Cố bóc lớp da đang bong hoặc lớp vảy trên vùng tổn thương.

Bong da sinh lý ở trẻ mới sinh và da bong do viêm, nhiễm trùng không phải lúc nào cũng dễ phân biệt bằng quan sát. Nếu da bong kèm đỏ lan, nứt, rỉ dịch hoặc trẻ khó chịu, cha mẹ nên tham khảo các dấu hiệu bong da cần đi khám và liên hệ cơ sở y tế.

Dấu hiệu hăm tã cần đưa trẻ đi khám

Đưa trẻ đi khám hoặc liên hệ nhân viên y tế sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Vùng đỏ lan nhanh, sưng nóng hoặc lan ra ngoài khu vực mặc tã.
• Da phồng rộp, loét, nứt sâu, chảy máu, rỉ dịch, có mủ hoặc mùi bất thường.
• Xuất hiện nhiều nốt đỏ quanh tổn thương, tổn thương nằm sâu trong các nếp gấp hoặc có hình dạng khác thường.
• Trẻ đau nhiều, khóc kéo dài khi chạm vào da hoặc không thể vệ sinh bình thường.
• Trẻ sốt, lừ đừ, bú kém, nôn, đi ngoài bất thường hoặc có biểu hiện không khỏe.
• Tình trạng không cải thiện dù đã thay tã thường xuyên, vệ sinh dịu nhẹ và giữ da khô thoáng.
• Hăm tã lặp lại nhiều lần hoặc trở nặng nhanh.

Với trẻ sơ sinh, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau sinh, sốt hoặc thay đổi rõ rệt về bú, tỉnh táo và phản ứng cần được đánh giá y tế kịp thời. Không chờ tổn thương da tự hết nếu trẻ có biểu hiện toàn thân.

Cách hạn chế hăm tã tái phát

Cha mẹ có thể duy trì một số thói quen đơn giản:

• Kiểm tra tã đều đặn và thay ngay sau khi trẻ đi ngoài.
• Làm sạch bằng thao tác nhẹ, thấm khô trước khi mặc tã mới.
• Chọn tã đúng kích cỡ và điều chỉnh nếu thấy hằn da hoặc thường xuyên rò rỉ.
• Cho trẻ có thời gian không mặc tã khi điều kiện an toàn và thuận tiện.
• Dùng sản phẩm chăm sóc da tối giản, phù hợp với trẻ sơ sinh.
• Theo dõi phản ứng của da sau khi đổi tã, khăn lau, chất giặt hoặc sản phẩm bôi.
• Giữ khu vực thay tã sạch và rửa tay trước, sau mỗi lần chăm sóc.

Quan sát da trong mỗi lần thay tã giúp phát hiện kích ứng từ sớm. Chăm sóc đúng tập trung vào làm sạch dịu nhẹ, giảm ẩm và tránh ma sát; không cần tự phối hợp nhiều sản phẩm hoặc dùng thuốc khi chưa xác định được nguyên nhân.