Trẻ mới tập đi đôi khi bước bằng phần trước bàn chân rồi trở lại dáng đi đặt cả bàn chân xuống. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng đi nhón kéo dài, chỉ xuất hiện ở một bên, trẻ không đặt được gót chân xuống hoặc có thêm biểu hiện chậm vận động, đau, yếu chân hay mất kỹ năng đã có.
Đi nhón chân chỉ là một biểu hiện quan sát được, không đủ để kết luận nguyên nhân tại nhà. Việc hữu ích nhất cha mẹ có thể làm là theo dõi có hệ thống, quay video dáng đi và cung cấp thông tin cụ thể cho bác sĩ.
Cha mẹ nên đặt lịch khám nhi nếu nhận thấy một trong các tình huống sau:
Không nên chỉ dựa vào độ tuổi để quyết định trẻ có bất thường hay không. Bác sĩ cần xem cả thời điểm trẻ bắt đầu biết đi, tần suất đi nhón, khả năng đặt gót chân, sự cân xứng giữa hai bên và quá trình phát triển chung.
Đi nhón ở cả hai chân và đi nhón rõ rệt ở một chân là hai kiểu biểu hiện khác nhau. Cha mẹ nên quan sát trẻ từ phía trước, phía sau và hai bên thay vì chỉ nhìn nhanh khi trẻ chạy qua.
Nếu một chân luôn nhón cao hơn, bước ngắn hơn, kéo lê hoặc chịu lực kém hơn chân còn lại, hãy ghi rõ và cho bác sĩ xem video. Biểu hiện không cân xứng thường cần được đánh giá sớm hơn.
Khi trẻ đứng yên hoặc đi chậm, hãy xem gót chân có chạm sàn không. Cha mẹ có thể nhẹ nhàng đề nghị trẻ đứng bằng cả bàn chân nhưng không ép cổ chân hoặc kéo mạnh bàn chân.
Cần phân biệt hai tình huống:
Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá liệu dáng đi có mang tính thói quen hay có dấu hiệu hạn chế vận động. Tuy vậy, cha mẹ không nên tự kiểm tra sức cơ, phản xạ hoặc cố xác định nguyên nhân.
Hãy đối chiếu dáng đi với các hoạt động hằng ngày: trẻ có đứng lên từ sàn, ngồi xổm, chạy, bước qua vật cản hoặc leo cầu thang phù hợp với khả năng trước đây không? Điều đáng lưu ý không chỉ là trẻ đạt mốc sớm hay muộn, mà còn là trẻ có tiến bộ đều hay đang chững lại, yếu đi hoặc mất kỹ năng.
Nếu trẻ đồng thời ít giao tiếp, khó hiểu lời nói hoặc chậm nói, cha mẹ có thể tham khảo các dấu hiệu trẻ chậm nói cần được khám và trao đổi toàn bộ biểu hiện với bác sĩ. Đi nhón chân không tự động đồng nghĩa với một rối loạn phát triển cụ thể.
Khi theo dõi dáng đi của trẻ, cha mẹ nên quan sát trong nhiều tình huống:
Một đoạn quan sát riêng lẻ có thể không phản ánh đúng tình trạng. Trẻ có thể thay đổi cách đi khi được nhắc hoặc khi thấy người lớn quay phim.
Cha mẹ có thể ghi chép ngắn gọn theo checklist dưới đây:
Nên quay một vài video ngắn khi trẻ đi tự nhiên, gồm góc nhìn từ trước, sau và bên cạnh. Cho trẻ mặc quần không che mắt cá chân, quay ở nơi đủ sáng và bảo đảm sàn không trơn. Video chỉ nhằm cung cấp thêm thông tin, không thay thế thăm khám trực tiếp.
Không nên tiếp tục chờ đợi nếu trẻ:
Cha mẹ có thể bắt đầu với bác sĩ nhi khoa. Tùy kết quả đánh giá, trẻ có thể được hướng dẫn khám chuyên khoa phù hợp như phục hồi chức năng, chỉnh hình hoặc thần kinh. Không phải trẻ nào đi nhón chân cũng cần xét nghiệm hay chụp chiếu; quyết định này phụ thuộc vào thăm khám thực tế.
Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ đột ngột không thể đứng hoặc đi, yếu chân rõ rệt, đau dữ dội, chân biến dạng sau chấn thương, giảm ý thức hoặc có dấu hiệu bệnh cấp tính nghiêm trọng. Nếu trẻ bị ngã trong lúc di chuyển và va đập vùng đầu, cha mẹ cần theo dõi theo checklist trẻ ngã đập đầu cần đi viện.
Trong giai đoạn mới tập đi, một số trẻ có thể nhón chân từng lúc khi đang thử cách giữ thăng bằng và phối hợp bước chân. Cha mẹ nên xem trẻ có xen kẽ những bước đặt cả bàn chân xuống hay không và biểu hiện có giảm khi kỹ năng đi vững hơn không.
Nếu trẻ luôn đi bằng đầu ngón chân, chỉ nhón một bên, không chạm được gót xuống sàn hoặc kèm chậm vận động, nên cho trẻ đi khám thay vì chỉ chờ trẻ tự hết.
Không thể đánh giá chỉ dựa trên tuổi. Với trẻ 2 tuổi đi nhón chân, cha mẹ cần chú ý tần suất, một hay hai bên, khả năng đặt gót xuống và các kỹ năng vận động khác. Nếu hiện tượng lặp lại thường xuyên, kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa.
Cha mẹ có thể đề nghị nhẹ nhàng để quan sát xem trẻ có làm được hay không, nhưng không nên liên tục nhắc, gây áp lực hoặc ép chân. Việc trẻ làm được trong một lần cũng không đủ để loại trừ vấn đề; ngược lại, không làm theo yêu cầu có thể chỉ vì trẻ chưa hiểu hoặc không hợp tác.
Bác sĩ thường hỏi về quá trình tập đi, thời điểm xuất hiện, tiền sử phát triển và chấn thương. Khi khám, bác sĩ có thể quan sát trẻ đứng, đi, chạy; so sánh hai bên chân; đánh giá khớp, sức cơ, trương lực và các kỹ năng vận động. Những đánh giá sâu hơn chỉ được chỉ định khi bệnh sử hoặc thăm khám cho thấy cần thiết.
Điều quan trọng là không gắn một nguyên nhân cụ thể cho dáng đi trước khi trẻ được đánh giá. Một bản ghi chép rõ ràng về bên chân bị ảnh hưởng, khả năng chạm gót và sự phát triển vận động sẽ giúp buổi khám hiệu quả hơn.