Cho trẻ sơ sinh uống sữa mẹ bằng cốc an toàn

Cho trẻ sơ sinh uống sữa mẹ bằng cốc là một phương pháp hỗ trợ trong trường hợp bé chưa thể bú mẹ trực tiếp hoặc cần nhận sữa mẹ đã vắt. Điểm quan trọng nhất là để bé tự liếm hoặc nhấp sữa ở mép cốc, không đổ sữa trực tiếp vào miệng.

Kỹ thuật này nên được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp, đặc biệt nếu trẻ sinh non, nhẹ cân, bú yếu, dễ sặc hoặc có vấn đề về hô hấp và nuốt.

Khi nào có thể cho trẻ sơ sinh uống sữa mẹ bằng cốc?

Cốc có thể được cân nhắc như một phương tiện cho trẻ nhận sữa mẹ đã vắt khi:

• Bé tạm thời chưa ngậm bắt vú hoặc bú trực tiếp hiệu quả.
• Mẹ và bé phải tạm xa nhau.
• Gia đình cần bổ sung sữa mẹ đã vắt theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Bé không thể dùng phương tiện cho ăn thông thường trong một khoảng thời gian nhất định.

Cho uống bằng cốc không giải quyết nguyên nhân khiến trẻ bú yếu. Nếu bé thường xuyên bỏ bú, ngủ li bì khi ăn, tăng trưởng không phù hợp hoặc có biểu hiện khó nuốt, cha mẹ cần đưa trẻ đi đánh giá thay vì chỉ thay đổi dụng cụ cho ăn.

Nếu mục tiêu là duy trì nuôi con bằng sữa mẹ, mẹ cũng nên được hướng dẫn cách vắt sữa và hỗ trợ bé quay lại bú trực tiếp khi phù hợp.

Cách chọn cốc phù hợp cho trẻ sơ sinh

Để cho bé uống sữa bằng cốc nhỏ an toàn, nên chọn loại cốc có các đặc điểm sau:

• Miệng cốc mở, vành nhẵn, không sắc hoặc sứt mẻ.
• Kích thước nhỏ, dễ cầm và dễ kiểm soát độ nghiêng.
• Làm từ vật liệu phù hợp để đựng thực phẩm.
• Dễ quan sát lượng sữa bên trong.
• Dễ vệ sinh và có thể xử lý theo hướng dẫn vệ sinh dành cho dụng cụ của trẻ sơ sinh.

Không nên dùng cốc quá sâu, quá nặng hoặc có miệng rộng khiến người chăm sóc khó kiểm soát dòng sữa. Không tận dụng nắp chai hay vật đựng có cạnh sắc làm cốc cho bé.

Trước mỗi lần sử dụng, kiểm tra cốc để bảo đảm không có vết nứt, cạnh sắc, cặn sữa hoặc mùi bất thường. Việc làm sạch và tiệt trùng cần tuân theo hướng dẫn của cơ sở y tế hoặc nhà sản xuất dụng cụ.

Chuẩn bị trước khi đút sữa mẹ bằng cốc

Người chăm sóc nên chuẩn bị đầy đủ trước khi bế bé:

1. Rửa tay sạch và lau khô.
2. Chuẩn bị cốc đã được làm sạch đúng cách.
3. Cho lượng sữa mẹ dự kiến dùng trong một cữ vào cốc, tránh rót quá đầy.
4. Kiểm tra để sữa không quá nóng.
5. Chọn nơi ngồi vững, đủ sáng và không bị gián đoạn.
6. Chuẩn bị khăn sạch để thấm phần sữa có thể chảy ra ngoài.

Chỉ nên cho ăn khi bé tỉnh táo và có thể phối hợp nhịp thở với việc nuốt. Không cố đánh thức và đút sữa khi trẻ quá buồn ngủ, phản ứng kém hoặc đang khó thở.

Cách cho trẻ sơ sinh uống sữa mẹ bằng cốc

1. Giữ bé ở tư thế thẳng hoặc nửa thẳng

Bế bé sát người, giữ đầu, cổ và lưng được nâng đỡ. Đầu nên ở vị trí trung tính, không ngửa mạnh ra sau và không gập cằm sát ngực.

Có thể quấn nhẹ hai tay bé nếu bé thường xuyên quơ tay làm đổ cốc, nhưng không quấn chặt hoặc hạn chế hô hấp. Tuyệt đối không cho trẻ uống khi đang nằm phẳng và không để bé tự cầm cốc.

2. Đặt mép cốc đúng vị trí

Đưa cốc đến miệng bé một cách từ từ. Đặt mép cốc tựa nhẹ lên môi dưới; hai bên vành cốc có thể chạm nhẹ vùng môi trên để bé cảm nhận được cốc.

Không ấn cốc sâu vào miệng, không ép mở miệng và không bịt mũi bé.

3. Chỉ nghiêng để sữa chạm môi

Nghiêng cốc vừa đủ để sữa tiến đến mép cốc và chạm môi bé. Giữ nguyên ở mức này để trẻ tự đưa lưỡi ra liếm hoặc nhấp từng ngụm nhỏ.

Đây là nguyên tắc cốt lõi của cách đút sữa mẹ bằng cốc: bé chủ động lấy sữa, người chăm sóc không rót sữa vào miệng.

Quan sát nhịp của trẻ. Khi bé dừng, hãy giữ cốc tại chỗ hoặc hạ cốc xuống để bé nghỉ. Chỉ tiếp tục khi bé sẵn sàng liếm hoặc nhấp sữa trở lại.

4. Cho bé nghỉ theo nhu cầu

Trẻ có thể uống chậm, dừng nhiều lần hoặc làm chảy một ít sữa ra ngoài. Không vì vậy mà nghiêng cốc nhiều hơn. Cho bé có thời gian thở và nuốt giữa các lần nhấp.

Dừng cữ ăn khi bé quay đầu, khép miệng, không tiếp tục tìm sữa, mệt hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường. Không ép trẻ uống hết lượng sữa đã chuẩn bị.

Những lỗi cần tránh khi cho bé uống sữa bằng cốc nhỏ

Đổ sữa trực tiếp vào miệng

Đây là lỗi nguy hiểm nhất. Dòng sữa đi vào quá nhanh có thể khiến bé không kịp phối hợp thở và nuốt, làm tăng nguy cơ ho, sặc hoặc hít sữa vào đường thở.

Cho trẻ uống khi nằm phẳng

Tư thế nằm khiến người chăm sóc khó kiểm soát dòng sữa và khó quan sát phản ứng của bé. Trẻ cần được giữ thẳng hoặc nửa thẳng, với đầu và cổ được nâng đỡ.

Nghiêng đầu bé ra sau

Ngửa đầu không giúp trẻ nuốt dễ hơn. Tư thế này có thể làm việc kiểm soát đường thở và nuốt khó khăn hơn, nhất là ở trẻ bú yếu.

Ép bé uống hết cốc

Lượng sữa trẻ cần không nên được xác định chỉ bằng việc cốc còn hay hết. Ép ăn khi bé đã mệt hoặc từ chối có thể làm tăng nguy cơ sặc và tạo trải nghiệm ăn uống căng thẳng.

Cho uống quá nhanh

Cần đi theo nhịp liếm, nhấp, nuốt và nghỉ của trẻ. Nếu sữa liên tục chảy khỏi khóe miệng, bé phải nuốt gấp hoặc không có khoảng nghỉ để thở, hãy hạ cốc và đánh giá lại tư thế cũng như độ nghiêng.

Vừa cho ăn vừa làm việc khác

Người chăm sóc phải quan sát bé trong suốt cữ ăn. Không vừa đút sữa vừa sử dụng điện thoại, đi lại hoặc giao cốc cho trẻ tự uống.

Cha mẹ cũng có thể rà soát thêm những sai lầm thường gặp khi cho bé uống sữa để điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp.

Khi nào cần dừng cho ăn và đưa trẻ đi khám?

Dừng cho bé uống ngay nếu xuất hiện một trong các biểu hiện sau:

• Ho, sặc hoặc ọc sữa lặp lại trong cữ ăn.
• Thở nhanh, thở khó, rút lõm ngực hoặc có tiếng thở bất thường.
• Môi, lưỡi hoặc da đổi màu tái, xám hay tím.
• Sữa chảy nhiều khỏi miệng và bé không kiểm soát được nhịp nuốt.
• Bé mềm nhũn, lừ đừ, phản ứng kém hoặc khó đánh thức.
• Trẻ liên tục từ chối ăn hoặc nhanh chóng kiệt sức khi uống.
• Cữ ăn thường kéo dài bất thường nhưng bé vẫn nhận được rất ít sữa.

Nếu trẻ tím tái, ngừng thở, khó thở rõ hoặc không đáp ứng, cần gọi cấp cứu và thực hiện sơ cứu theo kỹ năng đã được đào tạo. Không tiếp tục cho ăn để thử xem tình trạng có tự hết hay không.

Trẻ sinh non, nhẹ cân, có bệnh tim phổi, bất thường vùng miệng, nghi ngờ trào ngược kèm sặc hoặc tiền sử khó nuốt cần được bác sĩ hay chuyên viên phù hợp đánh giá. Một số trẻ có rối loạn nuốt nhưng biểu hiện không rõ, vì vậy không nên dựa vào việc “không ho” để kết luận bé luôn nuốt an toàn.

Cách theo dõi trẻ sau khi uống sữa bằng cốc

Sau cữ ăn, lau nhẹ phần sữa quanh miệng và giữ bé ở tư thế được nâng đỡ nếu bé khó chịu hoặc cần ợ hơi. Không rung lắc hay đặt trẻ nằm ngay trong tư thế có nguy cơ mất an toàn.

Không đổ phần sữa đã tiếp xúc với miệng bé trở lại lượng sữa mẹ đã vắt đang được bảo quản. Việc giữ hay bỏ sữa còn lại cần làm theo hướng dẫn bảo quản sữa mẹ của cơ sở y tế đang chăm sóc bé.

Để biết trẻ có nhận đủ sữa hay không, cha mẹ cần theo dõi tổng thể số lần ăn, tình trạng tỉnh táo, bài tiết và diễn biến cân nặng theo hướng dẫn chuyên môn. Những dấu hiệu cho thấy trẻ sơ sinh bú đủ sữa có giá trị hơn việc chỉ nhìn lượng sữa còn lại trong cốc.

Tóm lại, đút sữa cho trẻ sơ sinh an toàn bằng cốc đòi hỏi ba nguyên tắc: giữ trẻ ở tư thế thẳng hoặc nửa thẳng, chỉ để sữa chạm môi và chờ bé tự liếm hoặc nhấp. Nếu trẻ sinh non, bú yếu, thường xuyên sặc hoặc có vấn đề nuốt, gia đình không nên tự thực hiện chỉ dựa trên hướng dẫn trực tuyến mà cần được nhân viên y tế quan sát và hướng dẫn trực tiếp.