Trẻ nhét dị vật vào mũi: Nhận biết và xử trí

Khi phát hiện trẻ nhét dị vật vào mũi, cha mẹ nên giữ trẻ ngồi yên, hướng dẫn thở bằng miệng và không dùng nhíp, tăm bông hoặc vật nhọn để móc. Nếu trẻ khó thở, chảy máu nhiều, nghi có pin cúc áo hoặc dị vật không thể lấy ra dễ dàng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Dấu hiệu trẻ có dị vật trong mũi

Không phải lúc nào cha mẹ cũng nhìn thấy trẻ đưa đồ vật vào mũi. Một số dị vật trong mũi trẻ em chỉ được phát hiện khi xuất hiện triệu chứng ở một bên mũi.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Trẻ nói vừa nhét đồ chơi, hạt, giấy hoặc vật nhỏ vào mũi.
• Nghẹt một bên mũi, thở phát ra tiếng rít hoặc khò khè ở mũi.
• Chảy nước mũi một bên, nhất là dịch có mùi hôi hoặc lẫn máu.
• Đau, khó chịu, liên tục dụi hoặc ngoáy mũi.
• Chảy máu mũi sau khi chơi với những vật nhỏ.
• Có thể nhìn thấy dị vật gần cửa mũi khi soi dưới ánh sáng rõ.

Trường hợp trẻ nhét hạt vào mũi có thể khó nhận biết nếu hạt nằm sâu. Một số loại hạt hoặc thực phẩm khô có khả năng hút ẩm và nở ra, khiến việc lấy dị vật trở nên khó hơn. Không nên nhỏ nước để cố làm hạt trôi ra.

Dịch mũi hôi kéo dài chỉ ở một bên là dấu hiệu đáng lưu ý, kể cả khi trẻ không nhớ hoặc không nói đã nhét vật vào mũi. Trẻ cần được khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị như cảm lạnh thông thường.

Cha mẹ nên làm gì ngay lúc phát hiện?

Điều quan trọng đầu tiên là giữ bình tĩnh. La mắng hoặc cố giữ trẻ quá mạnh có thể khiến trẻ khóc, hít mạnh và làm dị vật di chuyển sâu hơn.

Cha mẹ có thể xử trí theo các bước sau:

1. Cho trẻ ngồi thẳng và thở bằng miệng. Không để trẻ nằm ngửa, hít mạnh hoặc ngoáy mũi.
2. Đưa các vật nhỏ còn lại ra xa. Kiểm tra xem trẻ có đang cầm thêm hạt, pin hoặc chi tiết đồ chơi hay không.
3. Quan sát bên ngoài dưới ánh sáng tốt. Chỉ nhìn, không đưa ngón tay hoặc dụng cụ vào mũi để thăm dò.
4. Nếu trẻ đủ lớn, bình tĩnh và hợp tác, có thể hướng dẫn trẻ bịt bên mũi không có dị vật rồi xì nhẹ bên còn lại một lần. Không áp dụng khi nghi là pin cúc áo, vật sắc nhọn, trẻ đang chảy máu hoặc khó thở. Dừng lại nếu dị vật không ra ngay.
5. Đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu không nhìn rõ dị vật, dị vật nằm sâu hoặc không ra sau lần xì mũi nhẹ nhàng.

Nếu dị vật đã ra ngoài nhưng mũi còn rỉ máu nhẹ, cha mẹ có thể tham khảo cách sơ cứu trẻ bị chảy máu cam đúng cách. Nếu nghi dị vật vẫn còn trong mũi hoặc máu chảy nhiều, hãy đưa trẻ đi khám thay vì tiếp tục xử trí tại nhà.

Những cách lấy dị vật cần tránh

Cha mẹ không nên cố lấy dị vật bằng nhíp, kẹp tóc, tăm bông, que ngoáy tai hoặc bất kỳ dụng cụ nào khi không quan sát rõ và không có chuyên môn. Thao tác không đúng có thể đẩy vật vào sâu hơn, làm trầy niêm mạc, gây chảy máu hoặc khiến trẻ hít dị vật vào đường thở.

Ngoài ra, cần tránh:

• Dùng ngón tay móc mù trong mũi.
• Cố gắp nhiều lần khi trẻ vùng vẫy.
• Bịt cả hai lỗ mũi hoặc yêu cầu trẻ hít mạnh.
• Nhỏ nước, nước muối, dầu hoặc dung dịch khác để đẩy dị vật ra.
• Tự hút dị vật bằng miệng hoặc thiết bị không chuyên dụng.
• Cho trẻ ăn uống để “nuốt trôi” dị vật vì vật đang nằm trong mũi, không phải trong họng.
• Chờ dị vật tự rơi ra nếu đó là pin cúc áo, nam châm, vật sắc nhọn hoặc vật gây đau và chảy máu.

Ngay cả khi có thể nhìn thấy dị vật, việc gắp không đúng góc vẫn có thể làm vật trượt sâu. Nếu không thể lấy ra dễ dàng bằng cách xì mũi nhẹ ở trẻ biết hợp tác, lựa chọn an toàn hơn là dừng lại và nhờ nhân viên y tế hỗ trợ.

Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?

Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Khó thở, thở gắng sức, tím môi hoặc da tái bất thường.
• Trẻ không thể nói, khóc hoặc ho hiệu quả.
• Lơ mơ, phản ứng kém hoặc có biểu hiện ngạt.
• Chảy máu nhiều hoặc chảy máu không giảm.
• Dị vật rơi xuống họng khiến trẻ ho sặc hoặc có dấu hiệu tắc đường thở.

Nếu trẻ đột ngột không thở được sau khi chơi với vật nhỏ, cần nghĩ đến dị vật đường thở thay vì chỉ là dị vật trong mũi. Cha mẹ nên gọi cấp cứu và thực hiện sơ cứu khi trẻ bị hóc phù hợp với độ tuổi nếu đã biết kỹ thuật.

Pin cúc áo cần được lấy ra khẩn cấp

Pin cúc áo trong mũi có thể gây tổn thương mô nhanh chóng ngay cả khi trẻ chưa đau hoặc chưa chảy máu. Nếu thấy một vật tròn, dẹt, màu kim loại hoặc không chắc đó có phải pin hay không, hãy coi đây là tình huống khẩn cấp:

• Không cố gắp hoặc đẩy pin.
• Không nhỏ nước, nước muối hay dung dịch vào mũi.
• Không chờ xuất hiện triệu chứng.
• Đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay và mang theo bao bì hoặc thiết bị chứa loại pin tương tự nếu có.

Nam châm, vật sắc nhọn, vật chứa hóa chất hoặc nhiều dị vật ở cả hai bên mũi cũng cần được đánh giá y tế sớm.

Dị vật không lấy được nhưng trẻ vẫn thở bình thường

Nếu trẻ vẫn tỉnh táo và thở bình thường nhưng dị vật không ra, cha mẹ không nên tiếp tục thử nhiều cách tại nhà. Hãy liên hệ cơ sở y tế để trẻ được lấy dị vật sớm. Không nhất thiết phải gọi xe cấp cứu khi trẻ hoàn toàn ổn định, nhưng không nên trì hoãn hoặc chờ dị vật tự thoát ra.

Trẻ cũng cần đi khám nếu có dịch mũi hôi một bên, đau tăng, sưng mũi, sốt hoặc chảy máu tái diễn vì dị vật có thể đã nằm trong mũi một thời gian.

Bác sĩ xử lý dị vật trong mũi như thế nào?

Nhân viên y tế sẽ hỏi loại dị vật, thời điểm xảy ra và các cách gia đình đã thử. Sau khi quan sát vị trí, hình dạng và mức độ tổn thương trong mũi, bác sĩ lựa chọn dụng cụ hoặc kỹ thuật phù hợp để lấy vật dưới tầm nhìn trực tiếp.

Trẻ nhỏ có thể cần được giữ đúng tư thế để tránh cử động đột ngột. Với dị vật nằm sâu, khó gắp, gây tổn thương hoặc trẻ không hợp tác, bác sĩ có thể chuyển khám chuyên khoa tai mũi họng. Sau khi lấy ra, mũi sẽ được kiểm tra lại để bảo đảm không còn dị vật khác và đánh giá tình trạng chảy máu, trầy xước hoặc viêm nhiễm.

Cha mẹ nên cho bác sĩ biết nếu trẻ có thể đã nhét nhiều vật, nếu đó là pin hoặc nam châm, và trẻ đã được nhỏ dung dịch hay gắp bằng dụng cụ tại nhà hay chưa.

Cách phòng ngừa trẻ nhét đồ vật vào mũi

Trẻ nhỏ thường khám phá đồ vật bằng tay, miệng và mũi nên việc giám sát và sắp xếp môi trường an toàn rất quan trọng.

• Để pin cúc áo, nam châm, hạt cườm, đồng xu nhỏ và chi tiết đồ chơi ngoài tầm với.
• Kiểm tra định kỳ ngăn chứa pin của đồ chơi, điều khiển và thiết bị gia đình; bảo đảm nắp được đóng chắc.
• Chọn đồ chơi phù hợp với độ tuổi và loại bỏ món bị vỡ, bung chi tiết.
• Quan sát trẻ khi chơi với vật liệu thủ công, hạt hoặc thực phẩm nhỏ.
• Giải thích ngắn gọn rằng không được đưa đồ vật vào mũi, tai hoặc miệng.
• Nếu trẻ đã từng nhét dị vật, kiểm tra khu vực chơi và tăng giám sát thay vì la mắng.

Thông tin trong bài giúp cha mẹ xử trí ban đầu, không thay thế việc thăm khám. Khi không xác định được loại hoặc vị trí dị vật, lựa chọn an toàn là ngừng thao tác tại nhà và đưa trẻ đến cơ sở y tế.