Tư thế ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh: Hướng dẫn

Tư thế ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh là nằm ngửa trên một mặt phẳng chắc, phẳng và không nghiêng trong mọi giấc ngủ, kể cả giấc ngủ ngắn ban ngày. Trẻ nên ngủ trong nôi, cũi hoặc giường dành riêng cho trẻ, không có gối, chăn rời, thú nhồi bông hay đồ chặn quanh người.

Cách bố trí này giúp phòng ngừa nguy cơ ngạt khi ngủ và hạn chế những tình huống trẻ bị kẹt, bị che kín mặt hoặc quá nóng. Khuyến nghị áp dụng cho trẻ khỏe mạnh; nếu trẻ có bệnh nền hoặc bác sĩ đã đưa ra chỉ định riêng, cha mẹ cần làm theo hướng dẫn cá thể hóa đó.

Tư thế ngủ an toàn nhất cho trẻ sơ sinh

Luôn đặt trẻ nằm ngửa khi bắt đầu giấc ngủ

Cha mẹ nên đặt trẻ nằm ngửa mỗi lần ngủ, cả ban ngày lẫn ban đêm. Không nên luân phiên cho trẻ nằm nghiêng hoặc nằm sấp với mục đích giúp ngủ sâu, tránh nôn trớ hay tạo dáng đầu.

Đối với trẻ khỏe mạnh, nằm ngửa không làm tăng nguy cơ sặc. Cấu tạo đường thở và phản xạ bảo vệ giúp trẻ xử lý dịch trào ngược. Ngay cả khi trẻ thường xuyên ọc sữa hoặc được chẩn đoán trào ngược, cha mẹ không nên tự kê cao đầu nôi hay đổi sang tư thế nằm sấp. Hãy hỏi bác sĩ nếu tình trạng trào ngược khiến trẻ khó thở, bú kém hoặc chậm tăng trưởng.

Khi trẻ đã tự lăn thì xử lý thế nào?

Vẫn đặt trẻ nằm ngửa lúc bắt đầu mỗi giấc ngủ. Nếu trẻ đã có thể tự lăn từ ngửa sang sấp và từ sấp trở lại ngửa, cha mẹ thường không cần thức để lật trẻ liên tục. Điều quan trọng là giữ mặt nệm trống hoàn toàn để trẻ có không gian cử động và không bị úp mặt vào vật mềm.

Nếu trẻ mới chỉ lăn được một chiều hoặc có vấn đề về vận động, trương lực cơ hay hô hấp, hãy trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Nằm sấp chỉ dành cho lúc trẻ thức

Cho trẻ nằm sấp khi thức và có người lớn quan sát giúp phát triển cơ cổ, vai và thân mình, đồng thời giảm thời gian đầu trẻ tì vào một vị trí. Nếu trẻ buồn ngủ hoặc người chăm sóc không thể theo dõi liên tục, cần đưa trẻ về nôi và đặt nằm ngửa.

Cách chuẩn bị nôi ngủ cho trẻ sơ sinh

Một nôi ngủ cho trẻ sơ sinh an toàn cần đáp ứng các nguyên tắc sau:

• Mặt nệm chắc, phẳng, không dốc và vừa khít với khung nôi.
• Chỉ dùng ga bọc nệm vừa vặn, không nhăn hoặc dễ bung.
• Không đặt gối, chăn bông, chăn cuộn, đệm lót thành nôi, thú nhồi bông, khăn, đồ chơi hay miếng chặn tư thế trong nôi.
• Không sử dụng nệm nước, đệm lún, ghế lười hoặc bề mặt mềm làm chỗ ngủ.
• Kiểm tra nôi được lắp đúng hướng dẫn, chắc chắn và không có chi tiết hỏng, lỏng hoặc khe hở có thể khiến trẻ mắc kẹt.
• Không tự ý thêm nệm phụ để làm bề mặt êm hơn.

Túi ngủ dành đúng kích cỡ có thể thay cho chăn rời. Phần cổ và tay áo cần vừa vặn để trẻ không trượt lọt vào trong túi. Không dùng túi ngủ có trọng lượng hoặc sản phẩm tạo lực đè lên ngực trẻ.

Không dùng thiết bị ngồi làm nơi ngủ thường xuyên

Ghế ô tô, xe đẩy, ghế rung và xích đu không thay thế cho nôi có mặt phẳng chắc. Khi trẻ ngủ quên trong thiết bị di chuyển, hãy chuyển trẻ sang bề mặt ngủ an toàn khi có thể. Với ghế ô tô, chỉ sử dụng theo đúng mục đích và hướng dẫn lắp đặt trong quá trình di chuyển.

Đặt nôi ở đâu để tạo môi trường ngủ an toàn cho bé?

Trong những tháng đầu, có thể đặt nôi hoặc cũi trong phòng của cha mẹ nhưng để trẻ ngủ trên bề mặt riêng. Cách bố trí này giúp người lớn thuận tiện theo dõi, cho bú và chăm sóc mà không phải để trẻ ngủ chung trên giường người lớn.

Vị trí đặt nôi nên:

• Cách xa rèm cửa, dây kéo rèm, dây điện và các vật có thể quấn quanh cổ trẻ.
• Không nằm sát cửa sổ, đồ nội thất có thể đổ, máy sưởi hoặc nguồn nhiệt trực tiếp.
• Tránh khói thuốc lá, thuốc lá điện tử và các chất gây khói trong nhà.
• Có không khí lưu thông, không phủ khăn hoặc màn dày kín quanh nôi.
• Nằm ở nơi người chăm sóc có thể tiếp cận an toàn vào ban đêm.

Không nên cho trẻ ngủ chung giường với người lớn hoặc trẻ khác. Nệm người lớn, gối, chăn và khe giữa giường với tường có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị che mặt hoặc mắc kẹt. Ngủ cùng trẻ trên ghế sofa hoặc ghế bành đặc biệt nguy hiểm. Nếu đưa trẻ lên giường để bú hay dỗ, hãy đặt trẻ trở lại nôi trước khi người chăm sóc ngủ.

Chọn quần áo và giữ nhiệt khi trẻ ngủ

Cho trẻ mặc quần áo vừa người, thoáng và phù hợp với điều kiện phòng. Không mặc quá nhiều lớp, đội mũ trong phòng hoặc quấn thêm chăn dày vì trẻ có thể bị quá nóng. Các dấu hiệu cần chú ý gồm ngực nóng, đổ nhiều mồ hôi, tóc ẩm, da đỏ hoặc thở nhanh bất thường.

Quần áo ngủ cần không có dây buộc dài, cúc lỏng hoặc chi tiết dễ rơi. Đồ mới và đồ đã sử dụng nên được làm sạch phù hợp; cha mẹ có thể tham khảo cách giặt đồ cho bé sơ sinh để hạn chế cặn bẩn và chất giặt còn sót lại trên vải.

Với trẻ chưa rụng rốn, quần áo và tã không nên cọ xát hoặc che bí vùng rốn. Việc chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách cũng giúp vùng da này luôn sạch, khô và dễ quan sát dấu hiệu bất thường.

Có nên quấn khăn khi ngủ?

Nếu quấn khăn, cha mẹ cần đặt trẻ nằm ngửa, quấn vừa phải ở phần thân trên và để hông, chân có thể cử động. Không quấn quá chặt, không dùng chăn có trọng lượng và không đặt trẻ đã quấn nằm nghiêng hoặc nằm sấp.

Phải ngừng quấn ngay khi trẻ có dấu hiệu chuẩn bị lăn, không chờ đến khi trẻ đã lăn thành thạo. Sau thời điểm này, có thể chuyển sang túi ngủ không bó tay và phù hợp kích cỡ.

Những mẹo truyền miệng không nên áp dụng

Kê gối hoặc nâng dốc nệm để chống trớ

Gối, khăn cuộn và nêm chống trào ngược có thể khiến trẻ trượt xuống, gập cổ hoặc bị che đường thở. Không tự nâng một đầu nệm hoặc kê vật bên dưới trẻ. Nếu trẻ nôn trớ nhiều, ho sặc khi bú, bú kém hoặc khó tăng trưởng, cần đưa trẻ đi khám thay vì thay đổi mặt phẳng ngủ.

Chèn gối hai bên để trẻ không giật mình

Gối chặn, thú bông và khăn cuộn không giữ trẻ an toàn hơn. Những vật này có thể dịch chuyển và che mũi, miệng. Nôi trống mới là cách bố trí phù hợp để phòng ngừa nguy cơ ngạt khi ngủ.

Cho nằm nghiêng hoặc nằm sấp để ngủ sâu

Trẻ có thể ngủ sâu hơn ở tư thế nằm sấp, nhưng đây không phải lợi ích an toàn. Nằm nghiêng cũng không ổn định vì trẻ dễ lăn sang tư thế sấp. Cha mẹ chỉ nên cho trẻ nằm sấp khi trẻ thức và được quan sát trực tiếp.

Dùng gối định hình đầu

Không đặt gối định hình vào nôi. Để hạn chế đầu bẹt do tư thế, có thể tăng thời gian nằm sấp khi thức, thay đổi hướng trẻ quay đầu trong lúc nằm ngửa, bế trẻ khi thức và hạn chế để trẻ quá lâu trong ghế rung hoặc ghế ô tô ngoài thời gian cần thiết. Nếu đầu trẻ méo rõ, cổ khó xoay hoặc luôn nghiêng về một bên, hãy hỏi bác sĩ.

Cho trẻ ngủ võng thay nôi

Võng không tạo được mặt phẳng chắc và phẳng; độ cong có thể khiến cằm trẻ gập về ngực hoặc cơ thể trượt vào tư thế khó thở. Không nên dùng võng làm nơi ngủ thường xuyên cho trẻ sơ sinh.

Khi nào cần hỏi bác sĩ về tư thế ngủ của trẻ?

Cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi tư thế ngủ nếu trẻ:

• Sinh non hoặc có cân nặng thấp khi sinh.
• Có bệnh tim, phổi, thần kinh, bất thường đường thở hoặc giảm trương lực cơ.
• Đang cần hỗ trợ hô hấp, oxy hoặc thiết bị y tế khi ngủ.
• Thường xuyên ho sặc khi bú, nôn nhiều, bú kém hoặc khó tăng trưởng.
• Có chỉ định tư thế đặc biệt sau phẫu thuật hoặc trong thời gian điều trị bệnh.

Không tự làm theo tư thế từng được sử dụng khi trẻ nằm viện. Trong bệnh viện, trẻ có thể được theo dõi bằng thiết bị và có chỉ định chuyên môn riêng; cách bố trí đó không đồng nghĩa là an toàn khi áp dụng tại nhà.

Nếu trẻ khó đánh thức, tím tái, ngừng thở, thở rên, co kéo lồng ngực hoặc thở khó rõ rệt, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất. Không dùng gối kê cao hay đổi tư thế để trì hoãn việc cấp cứu.

Trẻ sơ sinh thức dậy nhiều lần để bú là tình trạng thường gặp. Nếu lo trẻ ngủ quá lâu hoặc không bú đủ, cha mẹ nên theo dõi cữ bú, tình trạng tỉnh táo, bài tiết và các dấu hiệu trẻ sơ sinh bú đủ sữa, đồng thời hỏi nhân viên y tế khi có bất thường.

Bảng kiểm an toàn trước mỗi giấc ngủ

Trước khi rời trẻ trong nôi, cha mẹ có thể kiểm tra nhanh:

• Trẻ đã được đặt nằm ngửa.
• Nệm chắc, phẳng, không nghiêng và vừa khít.
• Ga bọc nệm căng, không bị bung.
• Nôi không có gối, chăn rời, khăn, đồ chơi hay vật chặn.
• Quần áo vừa vặn, không quá dày và không có chi tiết dễ mắc.
• Trẻ không đội mũ và không dùng sản phẩm tạo trọng lượng.
• Nôi cách xa dây điện, rèm, nguồn nhiệt và khói thuốc.
• Trẻ ngủ trên bề mặt riêng, không ngủ cùng người lớn trên giường hoặc sofa.

Nguyên tắc dễ nhớ là: nằm ngửa, mặt nệm chắc và phẳng, nôi trống, bề mặt ngủ riêng. Đây là nền tảng của môi trường ngủ an toàn cho bé và nên được thống nhất với mọi người cùng chăm sóc trẻ.