Cách tập tummy time cho trẻ sơ sinh an toàn

Tummy time là khoảng thời gian cho trẻ nằm sấp khi đang thức và được người lớn quan sát liên tục. Hoạt động này tạo cơ hội để bé tập nâng đầu, xoay đầu, chống tay và vận động thân mình theo khả năng.

Điều quan trọng nhất là phân biệt tummy time với giấc ngủ: nằm sấp là hoạt động khi thức, không phải tư thế đặt trẻ ngủ. Nếu bé buồn ngủ hoặc ngủ quên trong lúc tập, cha mẹ cần chuyển bé sang nơi ngủ phù hợp và đặt bé nằm ngửa.

Tummy time là gì?

Khi nằm ngửa, bé được nâng đỡ phần lớn cơ thể. Khi nằm sấp, bé phải thử nâng và xoay đầu để quan sát xung quanh. Những chuyển động nhỏ như quay mặt sang bên, nhấc cằm hoặc tì cẳng tay đều là một phần của quá trình tập luyện.

Trẻ sơ sinh chưa thể tự giữ đầu ổn định, vì vậy cha mẹ phải hỗ trợ phù hợp và luôn bảo đảm mũi, miệng thông thoáng. Tummy time không phải bài kiểm tra thành tích; mỗi bé có sức chịu đựng và tốc độ tiến bộ khác nhau.

Chuẩn bị trước khi cho bé nằm sấp khi thức

Chọn bề mặt chắc chắn, bằng phẳng

Nơi phù hợp nhất thường là một tấm thảm sạch, tương đối chắc đặt trên sàn. Không nên tập trên giường, ghế sofa, đệm lún hoặc mặt bàn vì bé có thể lún mặt vào bề mặt mềm hoặc rơi xuống.

Dọn gối, chăn dày, thú nhồi bông, túi nilon, dây và các vật nhỏ khỏi khu vực tập. Quần áo của bé nên gọn, không che mũi miệng hoặc cản trở chuyển động tay chân.

Chọn thời điểm bé tỉnh táo

Có thể tập khi bé đã thức hẳn, đang bình tĩnh và không quá đói hoặc quá mệt. Tránh đặt bé nằm sấp ngay sau một cữ bú no vì tư thế này có thể khiến bé khó chịu hoặc trớ. Nếu bé có tình trạng trào ngược, khó bú hay vấn đề tiêu hóa, cha mẹ nên hỏi bác sĩ về thời điểm và tư thế phù hợp.

Cha mẹ có thể gắn hoạt động vào một nếp sinh hoạt quen thuộc, chẳng hạn sau khi bé tỉnh giấc hoặc sau khi thay tã đúng cách, miễn là bé vẫn tỉnh và dễ chịu.

Người chăm sóc phải ở sát bên

Người lớn cần quan sát liên tục, ở đủ gần để điều chỉnh đầu và cơ thể bé ngay khi cần. Không rời khỏi phòng, quay lưng làm việc khác hoặc để anh chị của bé giám sát thay người lớn.

Cách tập tummy time cho trẻ sơ sinh từng bước

1. Trải thảm sạch trên sàn và nằm hoặc ngồi đối diện với vị trí của bé.
2. Dùng hai tay đỡ đầu, cổ và thân bé khi chuyển từ tư thế ngửa sang sấp.
3. Đặt hai tay bé hướng về phía trước hoặc để khuỷu tay ở gần vai, tránh ép tay ra sau.
4. Xoay đầu bé nhẹ nhàng sang một bên nếu bé chưa tự xoay được, bảo đảm mũi và miệng không bị che.
5. Hạ mặt xuống gần tầm nhìn của bé, nói chuyện hoặc tạo âm thanh nhẹ để bé chú ý.
6. Kết thúc khi bé mệt, khó chịu nhiều hoặc không còn giữ được đường thở thông thoáng. Đỡ đầu cổ và lật bé về tư thế ngửa một cách chậm rãi.

Ban đầu, bé có thể chỉ quay đầu sang bên hoặc nhấc cằm trong thời gian rất ngắn. Không cần kéo tay, ấn lưng hay cố giữ đầu bé ở tư thế cao. Mục tiêu là cho bé cơ hội tự vận động trong phạm vi thoải mái.

Các tư thế hỗ trợ tummy time

Nằm sấp trên ngực người chăm sóc

Người chăm sóc có thể ngả lưng ở tư thế ổn định, tỉnh táo hoàn toàn rồi đặt bé nằm sấp trên ngực. Luôn dùng tay giữ thân bé, theo dõi mũi miệng và không thực hiện khi người lớn có nguy cơ ngủ quên.

Tư thế này có thể giúp bé làm quen với nằm sấp nhờ được nhìn và nghe giọng nói của cha mẹ. Đây vẫn là tummy time khi thức, không phải hình thức ngủ cùng bé.

Nằm sấp ngang đùi

Đặt bé nằm sấp ngang đùi, một tay đỡ phần vai và đầu khi cần. Giữ đầu không thấp hơn thân quá nhiều và bảo đảm bé thở dễ dàng. Tư thế này phù hợp cho một lượt tập ngắn, nhưng người chăm sóc vẫn phải quan sát sát sao.

Hỗ trợ bằng khăn cuộn nhỏ

Có thể đặt một khăn nhỏ cuộn chắc dưới phần ngực trên, ngay dưới nách, để giúp bé đưa cẳng tay về phía trước. Khăn không được chạm cổ, che mặt hoặc làm bé trượt úp xuống. Chỉ sử dụng cách hỗ trợ này trên sàn và khi người lớn ở ngay bên cạnh.

Khi bé đã có thể tì cẳng tay và nâng đầu dễ hơn, hãy giảm dần hỗ trợ để bé tự vận động.

Tummy time bao lâu là phù hợp?

Không có một thời lượng duy nhất phù hợp với mọi trẻ. Cha mẹ nên bắt đầu bằng những lượt rất ngắn, có thể chỉ từ vài chục giây đến vài phút tùy phản ứng của bé, rồi lặp lại vào các thời điểm bé tỉnh táo trong ngày.

Khi bé bình tĩnh hơn và giữ đầu tốt hơn, có thể tăng dần thời gian của từng lượt hoặc thêm lượt tập. Không cần cố hoàn thành một khoảng thời gian liên tục nếu bé đã mệt. Nhiều lượt ngắn, dễ chịu thường thực tế hơn một lượt kéo dài khiến bé căng thẳng.

Dấu hiệu bé còn có thể tiếp tục gồm:

• Thở đều, màu da bình thường.
• Có thể xoay đầu hoặc giữ mũi miệng thông thoáng.
• Vẫn quan sát khuôn mặt, đồ vật hoặc phản ứng với giọng nói.
• Chỉ phát ra tiếng gắng sức nhẹ và có thể dịu lại khi được hỗ trợ.

Có thể tăng độ thử thách bằng cách đặt đồ chơi đơn giản trong tầm nhìn, dịch đồ vật chậm từ bên này sang bên kia hoặc khuyến khích bé tì hai cẳng tay. Không đặt vật nhỏ, đồ chơi có dây hay đồ chơi mềm sát mặt bé.

Làm gì khi bé không thích nằm sấp?

Bé phản đối khi mới tập không nhất thiết có nghĩa là phải ngừng hoàn toàn. Trước tiên, cha mẹ nên kiểm tra xem bé có đói, buồn ngủ, đầy bụng, tã bẩn, quá nóng hoặc đang khó chịu hay không. Nếu vùng da tiếp xúc với tã đỏ rát, hãy ưu tiên xử lý và theo dõi các dấu hiệu hăm tã cần khám.

Một số cách giúp bé làm quen nhẹ nhàng:

• Rút ngắn lượt tập và lặp lại vào thời điểm khác.
• Bắt đầu bằng tư thế nằm trên ngực hoặc ngang đùi trước khi chuyển xuống thảm.
• Đưa khuôn mặt cha mẹ xuống ngang tầm mắt và nói chuyện nhẹ nhàng.
• Dùng khăn cuộn nhỏ hỗ trợ phần ngực nếu bé khó đưa tay về phía trước.
• Dừng trước khi bé quá mệt để lần tập sau không trở thành trải nghiệm căng thẳng.

Không nên để bé khóc kéo dài chỉ để đạt đủ thời lượng dự kiến. Nếu bé phản đối dữ dội trong mọi tư thế, thường xuyên nghiêng đầu về một bên hoặc có vẻ đau khi cử động, hãy trao đổi với bác sĩ.

Khi nào nên dừng tập và hỏi bác sĩ?

Dừng tummy time ngay nếu bé khó thở, tím tái, tái nhợt bất thường, nôn nhiều, lịm đi, phản ứng kém hoặc không thể giữ mũi miệng thông thoáng. Những biểu hiện nghiêm trọng về hô hấp, màu da hoặc mức độ tỉnh táo cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Cha mẹ nên hỏi bác sĩ trước khi tập hoặc xin hướng dẫn riêng nếu trẻ:

• Sinh non hoặc đang được theo dõi vì vấn đề sức khỏe.
• Có bệnh lý tim, phổi, thần kinh, cơ xương khớp hoặc bất thường bẩm sinh.
• Vừa phẫu thuật, đang mang thiết bị y tế hoặc có chỉ định hạn chế tư thế.
• Khó bú, thường xuyên nôn trớ nhiều hoặc có dấu hiệu đau khi nằm sấp.
• Có đầu cổ quá mềm, quá cứng, khó xoay hoặc khả năng kiểm soát đầu cổ khiến cha mẹ lo ngại.
• Chỉ nhìn hoặc quay đầu về một phía, thân người có vẻ mất cân đối.
• Không cải thiện khả năng nâng hoặc xoay đầu theo thời gian dù đã được tập đều đặn.

Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng cụ thể và hướng dẫn tư thế hỗ trợ phù hợp. Không tự áp dụng bài kéo giãn cổ, nắn chỉnh hoặc dụng cụ cố định nếu chưa được người có chuyên môn hướng dẫn.

Những nguyên tắc an toàn cần nhớ

• Chỉ cho bé nằm sấp khi thức và có người lớn quan sát liên tục.
• Tập trên bề mặt chắc, bằng phẳng, ưu tiên thảm sạch đặt trên sàn.
• Luôn giữ mũi và miệng thông thoáng; hỗ trợ đầu cổ khi chuyển tư thế.
• Bắt đầu bằng lượt ngắn và tăng dần theo khả năng, không ép bé chịu đựng.
• Không tập ngay sau khi bú no hoặc khi bé đang mệt, sốt, khó chịu.
• Nếu bé ngủ quên, chuyển bé sang nơi ngủ an toàn và đặt nằm ngửa.

Tummy time không thay đổi nguyên tắc ngủ an toàn. Mỗi lần ngủ, cha mẹ vẫn cần đặt trẻ sơ sinh nằm ngủ an toàn theo hướng dẫn dành cho giấc ngủ, thay vì để bé tiếp tục nằm sấp không được giám sát.