Ốm nghén không ăn uống được: Khi nào cần khám?

Ốm nghén có thể khiến mẹ bầu chán ăn, nhạy cảm với mùi hoặc nôn sau bữa ăn. Điều quan trọng không chỉ là đã ăn được bao nhiêu, mà còn là có giữ được nước và thức ăn hay không, đi tiểu có thay đổi không và cơ thể có xuất hiện dấu hiệu bất thường nào khác không.

Nếu nôn nhiều khi mang thai hoặc cảm thấy tình trạng ngày càng nặng, mẹ bầu nên chủ động liên hệ cơ sở sản khoa thay vì cố chịu đựng hay tự điều trị tại nhà.

Ốm nghén không ăn uống được có đáng lo không?

Một số mẹ bầu chỉ ăn được ít hơn bình thường nhưng vẫn uống được nước, giữ được một phần thức ăn, đi tiểu như thường lệ và không có triệu chứng đáng báo động. Trường hợp này có thể thử chia nhỏ bữa và tiếp tục theo dõi sát.

Tình trạng đáng lo hơn khi mẹ bầu không giữ được cả thức ăn lẫn nước, nôn lặp lại, tiểu ít, chóng mặt hoặc suy kiệt. Nôn kéo dài có thể làm cơ thể thiếu nước và ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ. Mẹ bầu không cần tự xác định mức độ nghiêm trọng; nếu không chắc chắn, hãy gọi cơ sở đang quản lý thai để được hướng dẫn.

Khả năng giữ được chất lỏng thường là thông tin đặc biệt quan trọng. Ăn ít trong một khoảng thời gian ngắn và không uống giữ được gì là hai tình huống khác nhau. Không giữ được nước cần được đánh giá sớm hơn.

Cách theo dõi khả năng ăn uống và số lần nôn

Ghi chép ngắn trong ngày giúp mẹ bầu nhận ra tình trạng đang ổn định hay xấu đi, đồng thời cung cấp thông tin rõ ràng cho nhân viên y tế.

Theo dõi mỗi lần ăn hoặc uống

Mẹ bầu có thể ghi lại:

• Thời điểm ăn, uống và loại thực phẩm hoặc đồ uống đã dùng.
• Lượng dùng ở mức tương đối như vài ngụm, một phần nhỏ hay gần đủ bữa.
• Có giữ được thức ăn, nước uống hay nôn trở lại.
• Mùi, món ăn hoặc hoạt động nào thường làm cơn buồn nôn xuất hiện.
• Cảm giác sau khi ăn như đầy bụng, đau bụng, nóng rát hoặc chóng mặt.

Không cần ép mình ăn đủ một suất để “kiểm tra”. Mục tiêu là nhận biết loại thức ăn nào dễ dung nạp và cơ thể có giữ được chất lỏng hay không.

Theo dõi số lần nôn

Nên ghi từng lần nôn thay vì ước lượng vào cuối ngày. Ngoài số lần, cần chú ý:

• Nôn sau mọi lần ăn uống hay chỉ sau một số món nhất định.
• Nôn ra thức ăn, dịch trong, dịch màu xanh hoặc có máu.
• Có nôn khan liên tục dù dạ dày đã trống hay không.
• Mức độ nôn có tăng dần qua các ngày không.
• Sau khi nôn có thể uống lại và giữ được vài ngụm nước hay không.

Số lần nôn không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ nguy hiểm. Một người nôn không quá nhiều nhưng không giữ được nước, tiểu ít hoặc choáng vẫn cần được đánh giá y tế.

Theo dõi nước tiểu và tình trạng toàn thân

Mẹ bầu nên chú ý tần suất đi tiểu, màu nước tiểu, cảm giác khát, độ ẩm trong miệng và mức tỉnh táo. Nếu có cân tại nhà, có thể ghi nhận xu hướng cân nặng mà không cần cân liên tục. Giảm cân ngoài dự kiến đi kèm nôn nhiều là thông tin cần báo cho nhân viên y tế.

Dấu hiệu mất nước khi mang thai cần chú ý

Các biểu hiện có thể gợi ý cơ thể đang thiếu nước gồm:

• Khát nhiều, khô miệng hoặc môi khô.
• Đi tiểu ít hơn rõ rệt so với thường ngày.
• Nước tiểu sẫm màu hơn bình thường.
• Chóng mặt, đặc biệt khi đứng dậy.
• Mệt lả, yếu bất thường, đau đầu hoặc khó tập trung.
• Tim đập nhanh, cảm giác bồn chồn hoặc gần ngất.

Không nên chỉ dựa vào một dấu hiệu để tự kết luận. Tuy nhiên, nếu nhiều biểu hiện xuất hiện cùng lúc hoặc mẹ bầu không thể uống bù vì cứ uống là nôn, cần liên hệ cơ sở y tế sớm.

Khi nào mẹ bầu cần liên hệ cơ sở y tế?

Liên hệ cơ sở quản lý thai trong ngày

Mẹ bầu nên gọi bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc cơ sở sản khoa nếu:

• Không giữ được nước hoặc thức ăn và tình trạng không cải thiện.
• Nôn nhiều khi mang thai, mức độ tăng dần hoặc làm gián đoạn gần như toàn bộ sinh hoạt.
• Đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khô miệng hoặc chóng mặt.
• Giảm cân ngoài dự kiến hoặc cảm thấy ngày càng suy kiệt.
• Đau đầu, sốt, tiêu chảy hoặc có triệu chứng khác đi kèm nôn.
• Đã thử chia nhỏ bữa nhưng vẫn không thể duy trì ăn uống.
• Có bệnh nền, đang mang đa thai hoặc từng gặp vấn đề nghiêm trọng do nôn trong thai kỳ trước.

Khi gọi, hãy cho nhân viên y tế biết thai kỳ đang ở giai đoạn nào, số lần nôn đã ghi nhận, lần gần nhất giữ được nước hoặc thức ăn, tình trạng đi tiểu và các triệu chứng đi kèm.

Đi khám khẩn cấp

Cần đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi hỗ trợ khẩn cấp nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Ngất, lú lẫn, khó đánh thức hoặc yếu đến mức không thể tự đi lại an toàn.
• Đau bụng dữ dội, đau ngực hoặc khó thở.
• Nôn ra máu, chất giống bã cà phê hoặc dịch màu xanh.
• Chảy máu âm đạo, đặc biệt khi đi kèm đau bụng, choáng hoặc ngất.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ hoặc có biểu hiện thần kinh bất thường.
• Sốt kèm tình trạng toàn thân xấu đi.
• Thai máy giảm rõ rệt sau khi mẹ đã bắt đầu cảm nhận thai máy đều đặn.

Nếu đang choáng hoặc gần ngất, mẹ bầu không nên tự lái xe. Hãy nhờ người thân hỗ trợ hoặc gọi cấp cứu phù hợp tại nơi đang sinh sống.

Cách ăn uống hỗ trợ khi bị ốm nghén

Các biện pháp dưới đây chỉ nhằm hỗ trợ khả năng ăn uống thông thường, không thay thế việc thăm khám khi mẹ bầu có dấu hiệu bất thường.

Ăn lượng nhỏ và chọn món dễ dung nạp

Thay vì cố ăn một bữa lớn, mẹ bầu có thể ăn từng phần nhỏ vào nhiều thời điểm. Những món ít dầu mỡ, mùi nhẹ và kết cấu đơn giản thường dễ thử hơn. Có thể bắt đầu bằng một lượng nhỏ thực phẩm khô, mềm hoặc nguội nếu thức ăn nóng và mùi nấu nướng làm tăng buồn nôn.

Không có một thực đơn phù hợp cho mọi mẹ bầu. Hãy ưu tiên món có thể giữ lại được, sau đó tăng dần sự đa dạng khi cảm giác buồn nôn giảm. Khi khả năng ăn uống ổn định hơn, hướng dẫn về dinh dưỡng phù hợp cho mẹ bầu có thể giúp xây dựng bữa ăn cân đối hơn.

Uống từng ngụm nhỏ

Nếu uống nhiều cùng lúc dễ gây nôn, có thể thử từng ngụm nhỏ và uống rải rác. Một số người dung nạp đồ uống mát hoặc nước canh trong tốt hơn, trong khi người khác phù hợp với nước ở nhiệt độ thường. Nên chọn theo phản ứng thực tế của cơ thể.

Có thể tách thời điểm uống khỏi bữa ăn nếu vừa ăn vừa uống làm đầy bụng. Nếu mọi loại chất lỏng đều bị nôn trở lại, không nên tiếp tục cố uống thật nhiều một lúc mà cần liên hệ cơ sở y tế.

Giảm tiếp xúc với mùi gây buồn nôn

Mở cửa thông thoáng, tránh đứng lâu trong bếp và nhờ người thân chuẩn bị thức ăn có thể giúp giảm kích thích do mùi. Nếu gia đình đồng thời chăm con nhỏ, lựa chọn các món ăn đơn giản cho bé và phân công người khác nấu nướng có thể giảm áp lực cho mẹ trong thời gian nghén.

Nên nghỉ ngơi sau khi ăn nhưng tránh nằm phẳng ngay lập tức nếu tư thế đó làm khó chịu hơn. Đứng dậy từ từ khi đang mệt hoặc chóng mặt.

Những điều không nên làm khi nôn nhiều

• Không nhịn uống vì sợ nôn; hãy thử lượng nhỏ và theo dõi khả năng giữ nước.
• Không ép ăn hết khẩu phần lớn khi cơ thể chưa dung nạp được.
• Không duy trì chế độ ăn quá hạn chế trong thời gian dài mà không trao đổi với nhân viên y tế.
• Không tự dùng thuốc chống nôn, thuốc nam, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung để điều trị ốm nghén.
• Không tự ngừng hoặc thay đổi cách dùng thuốc, vitamin hay sản phẩm đã được kê mà chưa hỏi người theo dõi thai kỳ.
• Không chờ đến khi kiệt sức mới tìm trợ giúp nếu đã có dấu hiệu mất nước hoặc không giữ được chất lỏng.

Tóm lại, khi ốm nghén không ăn uống được, mẹ bầu nên ưu tiên theo dõi khả năng giữ nước, từng lần nôn, lượng nước tiểu và các triệu chứng đi kèm. Chia nhỏ bữa và uống từng ngụm có thể hỗ trợ trong trường hợp nhẹ. Nếu mẹ bầu không giữ được nước, tiểu ít, chóng mặt, suy kiệt hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.