Không tiêm vắc xin cho trẻ có nguy hiểm không?


Có. Không tiêm hoặc tiêm không đầy đủ có thể làm tăng nguy cơ trẻ mắc các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vắc xin, đồng thời tăng khả năng gặp biến chứng nặng khi mắc bệnh. Tuy nhiên, mức độ rủi ro còn phụ thuộc vào độ tuổi, sức khỏe, loại vắc xin đã bỏ lỡ và tình hình dịch bệnh tại nơi trẻ sinh sống.

Không phải trẻ chưa tiêm sẽ mắc bệnh ngay, nhưng điều đó không có nghĩa là trẻ đang được bảo vệ. Cha mẹ nên phân biệt giữa việc chủ động từ chối tiêm, trì hoãn tạm thời theo chỉ định và chống chỉ định thực sự đối với một loại vắc xin cụ thể.

Thông tin dưới đây mang tính hướng dẫn chung, không thay thế việc khám và sàng lọc trước tiêm tại cơ sở y tế.

11

22

33

Không tiêm vắc xin cho trẻ có nguy hiểm không?

Vắc xin giúp hệ miễn dịch nhận biết và tạo khả năng phòng vệ trước một số tác nhân gây bệnh. Khi không được tiêm, trẻ có thể thiếu miễn dịch đặc hiệu và dễ mắc bệnh hơn nếu tiếp xúc với nguồn lây.

Một số bệnh như sởi, ho gà, bạch hầu, bại liệt hoặc uốn ván có thể gây diễn biến nặng, để lại di chứng hay đe dọa tính mạng. Điều trị khi trẻ đã mắc bệnh cũng không phải lúc nào cũng ngăn được biến chứng.

Tiêm chủng không bảo đảm trẻ hoàn toàn không mắc bệnh. Hiệu quả bảo vệ khác nhau giữa từng vắc xin và từng cơ địa, nhưng người đã được tiêm đầy đủ thường có khả năng phòng bệnh hoặc giảm nguy cơ diễn biến nặng tốt hơn so với người chưa có miễn dịch.

Việc nhiều trẻ được tiêm còn góp phần hạn chế mầm bệnh lây lan trong cộng đồng. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ sơ sinh chưa đến tuổi tiêm một số mũi, trẻ suy giảm miễn dịch hoặc người không thể tiêm vì lý do y khoa.

Trẻ có thể đối mặt với những nguy cơ nào?

Ảnh minh hoạ: Không tiêm vắc xin cho trẻ có nguy hiểm không?

Tăng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm

Trẻ chưa tiêm có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với người mắc bệnh, người đang ủ bệnh hoặc người mang mầm bệnh nhưng chưa có biểu hiện rõ. Một số bệnh lây nhanh trong gia đình, trường học và nơi đông người.

Ngay cả khi đang khỏe mạnh, trẻ vẫn có thể trở thành đối tượng dễ bị tổn thương nếu dịch bệnh xuất hiện. Những biện pháp như vệ sinh tay, ăn uống đủ chất, đeo khẩu trang khi phù hợp và tránh tiếp xúc nguồn bệnh đều hữu ích nhưng không thay thế được miễn dịch do tiêm chủng.

Nguy cơ bệnh nặng và biến chứng

Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên một số bệnh truyền nhiễm có thể tiến triển nhanh. Biến chứng có thể liên quan đến hô hấp, thần kinh, tim mạch hoặc nhiều cơ quan khác tùy bệnh.

Không thể dự đoán chính xác trẻ nào sẽ chỉ mắc nhẹ và trẻ nào sẽ trở nặng. Vì vậy, chờ đến khi có dịch hoặc khi trẻ đã tiếp xúc với người bệnh mới tìm cách phòng ngừa có thể khiến cơ hội bảo vệ bị thu hẹp.

Lây bệnh cho người dễ tổn thương

Trẻ chưa được bảo vệ có thể mắc và truyền bệnh cho em bé, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Đây là lý do quyết định tiêm chủng không chỉ ảnh hưởng đến một cá nhân mà còn liên quan đến sức khỏe của gia đình và cộng đồng.

Gián đoạn sinh hoạt và chăm sóc

Khi mắc bệnh truyền nhiễm, trẻ có thể phải nghỉ học, cách ly, khám hoặc điều trị. Người chăm sóc cũng phải thay đổi công việc và sinh hoạt gia đình. Tiêm chủng là một phần của kế hoạch phòng bệnh, bên cạnh dinh dưỡng, giấc ngủ, vệ sinh và chăm sóc trẻ vào mùa đông phù hợp.

Khi nào trẻ cần hoãn hoặc không được tiêm vắc xin?

Không phải mọi vấn đề sức khỏe đều là lý do để bỏ tiêm. Quyết định cần dựa trên loại vắc xin, tình trạng hiện tại, tiền sử bệnh và hướng dẫn chuyên môn đang áp dụng.

Chống chỉ định

Chống chỉ định nghĩa là không sử dụng một loại vắc xin trong tình huống cụ thể vì nguy cơ có thể lớn hơn lợi ích. Ví dụ thường cần được đánh giá kỹ gồm:

  • Trẻ từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng sau một liều trước đó hoặc với thành phần của vắc xin.
  • Trẻ mắc một số bệnh hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch và đang được cân nhắc tiêm vắc xin sống.
  • Trẻ đang dùng thuốc hay thực hiện phương pháp điều trị có ảnh hưởng đáng kể đến miễn dịch.
  • Trẻ có tiền sử phản ứng nặng sau tiêm nhưng chưa xác định rõ nguyên nhân.

Chống chỉ định thường mang tính đặc hiệu với từng vắc xin, không đồng nghĩa trẻ phải ngừng toàn bộ lịch tiêm. Cơ sở tiêm chủng cần xem lại hồ sơ và lựa chọn phương án phù hợp.

Tiền sử dị ứng thức ăn cũng không mặc nhiên đồng nghĩa với dị ứng vắc xin. Cha mẹ nên ghi lại tác nhân, triệu chứng và mức độ phản ứng; đồng thời tìm hiểu cách nhận biết những món dễ gây dị ứng cho trẻ để cung cấp thông tin đầy đủ khi sàng lọc.

Tạm hoãn tiêm

Một số trẻ cần lùi thời điểm tiêm cho đến khi tình trạng sức khỏe ổn định, chẳng hạn đang mắc bệnh cấp tính ở mức độ vừa hoặc nặng, đang sốt, hoặc vừa trải qua điều trị cần bác sĩ đánh giá lại.

Tạm hoãn không có nghĩa là bỏ luôn mũi tiêm. Cha mẹ nên hỏi rõ thời điểm tái khám hoặc tiêm bù để tránh quên lịch.

Những tình trạng không nên tự kết luận phải bỏ tiêm

Sổ mũi nhẹ, ho nhẹ, tiêu chảy nhẹ, đang dùng một số loại thuốc hoặc từng sốt sau tiêm không phải lúc nào cũng là chống chỉ định. Trẻ có thể vẫn được tiêm sau khi nhân viên y tế khám sàng lọc.

Cha mẹ không nên tự quyết định tiêm hoặc hoãn chỉ dựa trên thông tin truyền miệng. Hãy thông báo đầy đủ về bệnh nền, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng, phản ứng ở lần tiêm trước và tình trạng sức khỏe trong những ngày gần đây.

Phản ứng sau tiêm có đáng lo không?

Ảnh minh hoạ: Không tiêm vắc xin cho trẻ có nguy hiểm không?

Vắc xin có thể gây phản ứng, nhưng cần phân biệt phản ứng thông thường với dấu hiệu bất thường cần xử trí khẩn cấp.

Phản ứng thường gặp

Trẻ có thể đau, sưng hoặc đỏ nhẹ tại chỗ tiêm; quấy khóc, mệt, ăn kém hoặc sốt. Biểu hiện cụ thể tùy loại vắc xin và cơ địa, thường được theo dõi và chăm sóc theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.

Cha mẹ không nên tự dùng thuốc phòng sốt trước tiêm hoặc tự áp dụng liều thuốc truyền miệng. Nếu cần dùng thuốc hạ sốt hay giảm đau, phải chọn loại và liều phù hợp với cân nặng, độ tuổi và hướng dẫn của nhân viên y tế. Không đắp lá, bôi thuốc không rõ thành phần, chườm nóng hoặc nặn vào vị trí tiêm.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi cấp cứu

Sau tiêm, cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

  • Khó thở, thở rít, tím tái hoặc ngừng thở.
  • Sưng môi, lưỡi, mặt hoặc nổi ban toàn thân kèm biểu hiện bất thường.
  • Li bì, khó đánh thức, co giật hoặc phản ứng kém.
  • Quấy khóc dữ dội kéo dài, bỏ bú hoàn toàn hoặc nôn liên tục.
  • Sốt kèm tình trạng toàn thân xấu đi nhanh.
  • Bất kỳ biểu hiện nào khiến cha mẹ cảm thấy trẻ khác hẳn bình thường.

Trẻ cần được theo dõi tại điểm tiêm trong thời gian cơ sở y tế yêu cầu và tiếp tục theo dõi tại nhà. Hãy giữ lại phiếu tiêm, số điện thoại liên hệ và thông tin về loại vắc xin đã sử dụng.

Trẻ đã bỏ lỡ lịch tiêm thì cha mẹ nên làm gì?

Nếu trẻ chậm hoặc thiếu mũi, cha mẹ không nên tự cho rằng đã quá muộn để tiêm. Nhiều trường hợp có thể thực hiện lịch tiêm bù, nhưng số mũi và khoảng cách giữa các mũi phải được xác định theo tuổi, các liều đã tiêm, loại vắc xin và tình trạng sức khỏe.

Các bước nên thực hiện gồm:

  1. Thu thập sổ hoặc phiếu tiêm chủng, kể cả ảnh chụp và giấy xác nhận từ cơ sở cũ.
  2. Liệt kê những lần trẻ từng phản ứng sau tiêm, bệnh nền, dị ứng và thuốc đang sử dụng.
  3. Đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế để đối chiếu lịch hiện hành.
  4. Yêu cầu lập kế hoạch tiêm bù rõ ràng và ghi lại ngày hẹn tiếp theo.
  5. Không tự tiêm dồn nhiều mũi hoặc tự xác định khoảng cách giữa các liều.

Trong nhiều lịch tiêm bù, trẻ có thể tiếp tục các liều còn thiếu thay vì mặc nhiên phải tiêm lại từ đầu. Tuy nhiên, quyết định này phải do nhân viên y tế đưa ra sau khi kiểm tra hồ sơ. Nếu mất sổ tiêm, cha mẹ nên liên hệ nơi đã tiêm trước đây và cơ sở y tế đang quản lý trẻ để được hướng dẫn xác minh.

Cách đưa ra quyết định tiêm chủng an toàn cho trẻ

Ảnh minh hoạ: Không tiêm vắc xin cho trẻ có nguy hiểm không?

Cha mẹ nên dựa vào lịch tiêm chủng và hướng dẫn hiện hành của cơ quan y tế, vì khuyến cáo có thể được cập nhật theo từng thời điểm. Trước mỗi lần tiêm, cần:

  • Cho nhân viên y tế biết chính xác tuổi, cân nặng, bệnh nền và tình trạng hiện tại của trẻ.
  • Khai báo các thuốc, sản phẩm bổ sung và phương pháp điều trị trẻ đang dùng.
  • Nêu rõ tiền sử dị ứng hoặc phản ứng sau những lần tiêm trước.
  • Hỏi về lợi ích, phản ứng có thể gặp, cách theo dõi và thời điểm cần đi khám.
  • Đưa trẻ đi tiêm đúng hẹn và lưu hồ sơ đầy đủ.

Nếu trẻ đang sốt, mắc bệnh cấp tính, suy giảm miễn dịch, có bệnh nền phức tạp, từng phản ứng nghiêm trọng sau tiêm hoặc cha mẹ không xác định được trẻ đã tiêm những mũi nào, hãy hỏi trực tiếp bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng trước khi quyết định.

Tóm lại, không tiêm vắc xin có thể khiến trẻ mất đi một lớp bảo vệ quan trọng trước các bệnh truyền nhiễm và biến chứng. Lo ngại về phản ứng sau tiêm là điều dễ hiểu, nhưng không nên vì vậy mà tự ý bỏ toàn bộ lịch tiêm. Lựa chọn an toàn nhất là cho trẻ được sàng lọc, tiêm theo khuyến cáo phù hợp và theo dõi đúng hướng dẫn y tế.