Dấu hiệu trẻ sơ sinh bú đủ sữa cha mẹ cần biết

Không có một lượng sữa cố định phù hợp với mọi trẻ sơ sinh. Nhu cầu của trẻ thay đổi theo tuổi, cân nặng, tình trạng sức khỏe, cách nuôi dưỡng và từng giai đoạn phát triển. Vì vậy, cha mẹ nên đánh giá tổng hợp cách trẻ bú, biểu hiện sau cữ bú, lượng nước tiểu, phân và diễn biến cân nặng thay vì chỉ nhìn vào thời gian bú hoặc số mililit sữa.

Trẻ sơ sinh bú bao nhiêu là đủ?

Trong những tuần đầu, trẻ thường bú nhiều lần trong ngày vì dạ dày còn nhỏ. Trẻ bú mẹ có thể đòi bú không theo giờ cố định, đôi khi có những giai đoạn bú dồn nhiều cữ gần nhau. Đây chưa hẳn là dấu hiệu mẹ thiếu sữa.

Với trẻ bú mẹ trực tiếp, cha mẹ khó đo chính xác lượng sữa trẻ nhận được. Cách đánh giá hữu ích hơn là quan sát khả năng ngậm bắt vú, nhịp bú và nuốt, số tã ướt cùng xu hướng tăng trưởng. Với trẻ bú bình, lượng sữa ghi trên bình chỉ là một phần thông tin; không nên ép trẻ uống hết nếu trẻ đã có tín hiệu no.

Cha mẹ có thể tìm hiểu thêm các lưu ý khi cho trẻ bú để điều chỉnh tư thế, cách ngậm bắt vú và nhận biết tín hiệu đói no. Trẻ sinh non, nhẹ cân, vàng da, đang ốm hoặc có bệnh lý cần kế hoạch bú riêng do nhân viên y tế hướng dẫn.

Các dấu hiệu trẻ sơ sinh bú đủ sữa

Trẻ ngậm bắt vú và bú hiệu quả

Một cữ bú hiệu quả thường có các biểu hiện:

• Miệng trẻ mở rộng, môi hướng ra ngoài và ngậm được phần lớn quầng vú, không chỉ giữ đầu núm vú.
• Cằm áp vào vú, trẻ vẫn thở thoải mái.
• Sau vài nhịp bú nhanh ban đầu, trẻ chuyển sang bú sâu và đều hơn.
• Cha mẹ có thể nghe hoặc nhìn thấy động tác nuốt sau một số nhịp mút.
• Má trẻ căng tròn, không hóp sâu liên tục khi bú.
• Trẻ tự nhả vú hoặc giảm nhịp bú khi đã no.
• Bầu vú của mẹ có thể mềm hơn sau cữ bú.

Đau rát kéo dài, đầu vú bị nứt hoặc biến dạng sau khi trẻ nhả vú có thể gợi ý trẻ ngậm bắt chưa đúng. Khi đó, trẻ vẫn bú lâu nhưng lượng sữa nhận được có thể không hiệu quả.

Trẻ thư giãn sau cữ bú

Sau khi bú đủ, nhiều trẻ có xu hướng thả lỏng bàn tay, cơ thể thư giãn và bình tĩnh hơn. Trẻ có thể tỉnh táo quan sát hoặc ngủ, nhưng ngủ ngay sau bú không phải bằng chứng duy nhất cho thấy trẻ đã nhận đủ sữa.

Một số trẻ vẫn muốn mút để được trấn an dù không còn đói. Ngược lại, trẻ quá buồn ngủ do vàng da, sinh non hoặc đang mệt có thể ngủ trong khi chưa bú đủ. Vì vậy, cần kết hợp trạng thái sau bú với bài tiết và tăng trưởng.

Số tã ướt tăng dần

Trong vài ngày đầu sau sinh, số lần đi tiểu thường tăng dần theo ngày tuổi. Từ khoảng ngày thứ năm, nhiều trẻ bú đủ có ít nhất khoảng 6 tã ướt rõ rệt trong 24 giờ. Đây là mốc tham khảo, không phải định mức cứng cho mọi trẻ.

Nước tiểu thường nhạt màu. Tã giấy thấm hút tốt có thể khiến cha mẹ khó nhận ra lượng nước tiểu, vì vậy nên kiểm tra tã thường xuyên. Nước tiểu sẫm màu, số tã ướt giảm rõ rệt so với thường ngày hoặc không đi tiểu là lý do cần liên hệ nhân viên y tế.

Trong những ngày đầu, đôi khi có thể thấy vệt màu cam hoặc hồng nhạt do tinh thể urat. Nếu tình trạng này kéo dài, xuất hiện sau giai đoạn đầu hoặc đi kèm ít tã ướt, trẻ cần được đánh giá về khả năng thiếu sữa hay mất nước.

Phân thay đổi theo ngày tuổi và kiểu bú

Phân su ban đầu thường sẫm màu, sau đó chuyển dần sang màu sáng hơn khi trẻ nhận được nhiều sữa. Trẻ bú mẹ thường đi phân mềm, vàng hoặc vàng xanh. Trẻ dùng sữa công thức có thể có phân đặc hơn và tần suất khác trẻ bú mẹ.

Sau những tuần đầu, một số trẻ bú mẹ có thể đi ngoài thưa hơn nhưng phân vẫn mềm và trẻ vẫn bú, tiểu, tăng trưởng bình thường. Do đó, không nên dùng riêng số lần đi ngoài để kết luận trẻ bú đủ hay thiếu sữa.

Cân nặng diễn biến phù hợp

Sụt cân sinh lý có thể xảy ra trong những ngày đầu sau sinh. Sau đó, cân nặng cần chuyển sang xu hướng phục hồi và tăng dần. Nhiều trẻ trở lại cân nặng lúc sinh vào khoảng hai tuần đầu, nhưng thời điểm này có thể khác nhau tùy tuổi thai, sức khỏe và cách nuôi dưỡng.

Đánh giá cân nặng nên dựa trên nhiều lần đo và biểu đồ tăng trưởng, không dựa vào một con số đơn lẻ. Bác sĩ sẽ xem xét cả cân nặng, chiều dài, vòng đầu, tình trạng khám và tiền sử bú. Cha mẹ không nhất thiết cân trẻ hằng ngày nếu không có chỉ định vì sai khác giữa cân, quần áo hoặc thời điểm đo có thể gây lo lắng không cần thiết.

Dấu hiệu bé bú không đủ cha mẹ cần lưu ý

Một biểu hiện riêng lẻ chưa đủ để xác định thiếu sữa. Tuy nhiên, cần chú ý nếu trẻ có nhiều dấu hiệu sau:

• Khó ngậm bắt vú, thường xuyên tuột vú hoặc chỉ mút nông ở đầu núm vú.
• Ít nghe tiếng nuốt dù trẻ đã bú một lúc.
• Trẻ liên tục ngủ quên ngay khi bắt đầu bú và khó đánh thức để bú tiếp.
• Cữ bú thường xuyên gây đau nhiều cho mẹ, đầu vú nứt hoặc chảy máu.
• Trẻ quấy khóc kéo dài sau hầu hết các cữ bú và không dịu dù đã được thay tã, ợ hơi hoặc ôm ấp.
• Số tã ướt không tăng theo những ngày đầu hoặc giảm rõ rệt so với mức thường ngày.
• Nước tiểu sẫm màu, môi và miệng khô, thóp có vẻ trũng.
• Trẻ lừ đừ, bú yếu, tiếng khóc yếu hoặc khó đánh thức.
• Cân nặng tiếp tục giảm, không phục hồi như dự kiến hoặc đường tăng trưởng chậm lại.

Quấy khóc, bú dồn hoặc muốn bú thường xuyên không tự động đồng nghĩa với thiếu sữa. Trẻ cũng có thể quấy vì cần được ôm, đầy hơi, tã bẩn, môi trường quá nóng hoặc quá lạnh. Tương tự, giấc ngủ dài không phải lúc nào cũng là dấu hiệu trẻ đã no; việc tham khảo thời gian ngủ phù hợp với trẻ cần đi kèm theo dõi khả năng thức dậy bú và tăng trưởng.

Cách theo dõi cữ bú của trẻ tại nhà

Trong thời gian đầu, cha mẹ có thể ghi chép ngắn gọn trong vài ngày để nhận ra xu hướng:

Nên cho trẻ bú khi xuất hiện dấu hiệu đói sớm như quay đầu tìm vú, đưa tay lên miệng, chóp chép hoặc trở nên cựa quậy. Khóc thường là dấu hiệu đói muộn và có thể làm trẻ khó ngậm bắt hơn.

Nếu trẻ bú bình, hãy quan sát tín hiệu no như ngừng mút, quay đầu, thả núm vú hoặc thư giãn bàn tay. Không nên ép trẻ bú hết bình. Sữa công thức cần được pha đúng hướng dẫn của nhà sản xuất; không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn vì có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng và cân bằng nước của trẻ.

Ngoài việc theo dõi bú, cha mẹ nên kết hợp các nguyên tắc chăm sóc trẻ nhỏ như giữ vệ sinh, theo dõi nhiệt độ, giấc ngủ và các thay đổi trong hành vi của trẻ.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên liên hệ bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ sớm nếu trẻ bú kém, ngậm bắt khó, số tã ướt ít, vàng da tăng, mẹ đau nhiều khi cho bú hoặc lo ngại cân nặng không tiến triển. Việc quan sát trực tiếp một cữ bú và kiểm tra cân nặng có thể giúp xác định nguyên nhân chính xác hơn tự đánh giá tại nhà.

Cần đưa trẻ đi khám khẩn cấp khi có một trong các biểu hiện:

• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ đo được từ 38°C trở lên.
• Khó đánh thức, lừ đừ bất thường, bú rất yếu hoặc bỏ bú.
• Không đi tiểu hoặc số tã ướt giảm mạnh kèm môi khô, thóp trũng.
• Thở khó, thở rút lõm ngực, da hoặc môi tím tái.
• Nôn màu xanh, nôn ra máu, nôn liên tục hoặc nôn mạnh bất thường.
• Có máu trong phân, tiêu chảy nhiều kèm bú kém hoặc dấu hiệu mất nước.
• Vàng da đậm hơn, lan rộng hoặc đi kèm ngủ li bì và bú yếu.
• Co giật hoặc có biểu hiện khiến cha mẹ cảm thấy trẻ không ổn.

Không nên chờ đủ nhiều dấu hiệu mới tìm trợ giúp. Trẻ sơ sinh có thể diễn biến nhanh, nhất là trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc đang có bệnh lý.

Những điều không nên dùng để kết luận trẻ thiếu sữa

Không nên kết luận lượng sữa ít chỉ vì bầu vú mềm, trẻ muốn bú thường xuyên, cữ bú ngắn, trẻ bú dồn vào một thời điểm hoặc lượng sữa hút ra không nhiều. Máy hút sữa không phản ánh chính xác khả năng lấy sữa của trẻ, còn độ căng của bầu vú có thể giảm khi cơ thể mẹ điều chỉnh sản xuất sữa.

Thời gian mỗi cữ bú cũng rất khác nhau. Có trẻ bú nhanh và hiệu quả, trong khi trẻ khác cần lâu hơn. Điều quan trọng là nhịp nuốt, bài tiết, trạng thái toàn thân và xu hướng cân nặng.

Không tự ý bổ sung sữa công thức, nước hoặc đồ uống khác chỉ dựa trên cảm giác trẻ chưa no, đặc biệt trong giai đoạn sơ sinh. Nếu nghi ngờ trẻ bú không đủ, cha mẹ nên được đánh giá nguyên nhân trước, chẳng hạn tư thế bú, ngậm bắt vú, tình trạng sức khỏe của trẻ hoặc khả năng tiết sữa của mẹ. Mọi kế hoạch bổ sung cần bảo đảm trẻ được nuôi dưỡng an toàn đồng thời hỗ trợ mục tiêu nuôi con của gia đình.