Hen suyễn, còn gọi là hen phế quản, là tình trạng viêm mạn tính đường thở. Trẻ có thể trải qua những đợt ho, khò khè, khó thở hoặc nặng ngực tái diễn. Mức độ và tác nhân khởi phát khác nhau ở từng trẻ, vì vậy kế hoạch điều trị do bác sĩ lập cho trẻ luôn được ưu tiên hơn hướng dẫn chung.
Nội dung dưới đây giúp cha mẹ nhận biết nguy cơ và chăm sóc trẻ an toàn, nhưng không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc kê đơn. Trẻ khò khè lần đầu, triệu chứng bất thường hoặc chưa được chẩn đoán hen cần được bác sĩ đánh giá vì khò khè còn có thể liên quan đến những bệnh lý khác.
Hen suyễn thường có giai đoạn ổn định xen kẽ các đợt triệu chứng tăng lên. Trẻ vẫn có thể ho hoặc khó thở dù trước đó sinh hoạt bình thường. Những biểu hiện thường gặp gồm:
Không phải trẻ nào cũng có đầy đủ các biểu hiện trên. Ho kéo dài cũng không đồng nghĩa chắc chắn là hen, vì vậy cha mẹ không nên tự chẩn đoán hoặc dùng thuốc của người khác cho trẻ.

Một cơn hen có thể bắt đầu bằng ho tăng, khò khè, khó thở hoặc trẻ phải dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch cá nhân. Cha mẹ nên chú ý cả những thay đổi kín đáo như trẻ thức giấc về đêm, giảm vận động, nói ngắt quãng hoặc phải gắng sức khi thở.
Các dấu hiệu cho thấy tình trạng đang nặng hơn gồm:
Nếu gia đình có kế hoạch hành động hen bằng văn bản, hãy làm theo đúng hướng dẫn dành riêng cho trẻ. Không tự áp dụng liều thuốc hoặc ngưỡng đo lưu lượng đỉnh của trẻ khác.
Gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất ngay khi có một trong các biểu hiện sau:
Không chờ xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu mới tìm trợ giúp. Trong lúc chờ cấp cứu, để trẻ ở tư thế dễ thở, giữ bình tĩnh và tiếp tục thực hiện kế hoạch xử trí đã được bác sĩ hướng dẫn. Không ép trẻ nằm, ăn hoặc uống nếu trẻ đang khó thở nhiều.
Khi trẻ bắt đầu ho, khò khè hoặc khó thở:
Nếu bác sĩ chỉ định bình xịt định liều kèm buồng đệm, cha mẹ cần dùng đúng loại mặt nạ hoặc đầu ngậm phù hợp với trẻ. Mỗi lần kích hoạt thuốc cần được thực hiện theo hướng dẫn của thiết bị và nhân viên y tế. Kỹ thuật xịt sai có thể khiến thuốc vào đường thở không đủ, vì vậy nên mang dụng cụ đến các lần tái khám để được kiểm tra lại.
Cha mẹ có thể tham khảo thêm các nguyên tắc chăm sóc trẻ hen suyễn hiệu quả, nhưng mọi điều chỉnh thuốc vẫn cần dựa trên đơn và kế hoạch cá nhân của bác sĩ.

Nếu trẻ được kê thuốc kiểm soát dùng hằng ngày, hãy cho trẻ dùng đều đặn theo chỉ định, kể cả khi không có triệu chứng. Không tự ngừng, giảm liều hoặc đổi thuốc vì thấy trẻ đã khỏe. Thuốc cắt cơn và thuốc kiểm soát có vai trò khác nhau, không nên dùng thay thế cho nhau nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Sau khi dùng thuốc dạng hít có corticosteroid, thực hiện vệ sinh miệng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Nếu trẻ dùng mặt nạ, làm sạch vùng da tiếp xúc khi được khuyến nghị. Dụng cụ hít, buồng đệm hoặc máy khí dung cần được vệ sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất; không dùng chung với người khác.
Khi hen được kiểm soát, trẻ thường có thể học tập, vui chơi và vận động phù hợp với độ tuổi. Không nên tự ý cấm trẻ vận động hoàn toàn. Nếu trẻ thường ho, khò khè hoặc khó thở khi chạy nhảy, cần báo bác sĩ để đánh giá mức kiểm soát hen và hướng dẫn cách chuẩn bị trước vận động nếu cần.
Trẻ nên ngủ đủ, ăn uống đa dạng và tiêm chủng theo lịch được nhân viên y tế tư vấn. Không có chế độ ăn chung nào chữa khỏi hen. Chỉ loại bỏ thực phẩm khi trẻ đã được xác định dị ứng hoặc có khuyến nghị chuyên môn, tránh kiêng khem quá mức làm ảnh hưởng dinh dưỡng.
Người thân, giáo viên hoặc người trông trẻ nên biết:
Tác nhân khởi phát không giống nhau ở mọi trẻ. Cha mẹ nên dựa trên diễn biến thực tế và đánh giá y khoa thay vì loại bỏ hàng loạt đồ vật, thực phẩm hoặc hoạt động không có căn cứ.
Một số biện pháp thường hữu ích gồm:
Thời tiết thay đổi có thể ảnh hưởng đến triệu chứng của một số trẻ. Gia đình nên điều chỉnh việc chăm sóc trẻ theo mùa dựa trên điều kiện thực tế, thay vì giữ trẻ trong phòng kín. Khi trời lạnh, những lưu ý chăm sóc trẻ vào mùa đông như giữ ấm vừa đủ và hạn chế khói trong không gian sống cũng có thể hỗ trợ giảm kích thích đường thở.

Cha mẹ có thể ghi lại các thông tin sau để bác sĩ đánh giá chính xác hơn:
Đưa trẻ tái khám theo hẹn, đồng thời khám sớm hơn nếu triệu chứng tăng, trẻ thường xuyên cần thuốc cắt cơn, thức giấc về đêm, hạn chế hoạt động hoặc kỹ thuật dùng thuốc chưa chắc chắn. Nếu bác sĩ hướng dẫn đo lưu lượng đỉnh, chỉ diễn giải kết quả theo mức nền và kế hoạch riêng của trẻ.
Mục tiêu chăm sóc là giúp trẻ kiểm soát triệu chứng, duy trì sinh hoạt phù hợp và xử trí sớm khi cơn hen xuất hiện. Kế hoạch hành động rõ ràng, kỹ thuật dùng thuốc đúng và nhận biết kịp thời dấu hiệu cấp cứu là những yếu tố quan trọng nhất để bảo vệ trẻ.