Trẻ hay đi nhón chân khi nào cần khám?


Trẻ mới tập đi đôi khi bước bằng phần trước bàn chân rồi trở lại dáng đi đặt cả bàn chân xuống. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng đi nhón kéo dài, chỉ xuất hiện ở một bên, trẻ không đặt được gót chân xuống hoặc có thêm biểu hiện chậm vận động, đau, yếu chân hay mất kỹ năng đã có.

Đi nhón chân chỉ là một biểu hiện quan sát được, không đủ để kết luận nguyên nhân tại nhà. Việc hữu ích nhất cha mẹ có thể làm là theo dõi có hệ thống, quay video dáng đi và cung cấp thông tin cụ thể cho bác sĩ.

Trẻ hay đi nhón chân khi nào cần khám?

Cha mẹ nên đặt lịch khám nhi nếu nhận thấy một trong các tình huống sau:

  • Trẻ thường xuyên đi bằng đầu ngón chân và biểu hiện không giảm theo thời gian.
  • Trẻ 2 tuổi đi nhón chân lặp lại nhiều lần, đặc biệt khi dáng đi này chiếm phần lớn thời gian trẻ di chuyển.
  • Trẻ chỉ nhón một chân hoặc hai chân có biểu hiện không giống nhau.
  • Trẻ không thể tự đặt gót chân xuống sàn khi đứng hoặc đi, kể cả khi được nhắc.
  • Cổ chân có vẻ cứng, phạm vi vận động hạn chế hoặc trẻ khó đứng với cả bàn chân chạm đất.
  • Trẻ đi không vững, thường xuyên vấp ngã, khó chạy, khó leo cầu thang hoặc khó đứng lên từ sàn.
  • Trẻ than đau chân, đau bàn chân, đau bắp chân hoặc không muốn đi lại.
  • Tình trạng xuất hiện đột ngột sau một thời gian trẻ đã đi bình thường.
  • Trẻ có biểu hiện yếu chân, co cứng, vận động hai bên không cân xứng hoặc mất kỹ năng từng thực hiện được.
  • Đi nhón chân đi kèm chậm đạt các mốc vận động, giao tiếp hoặc tương tác.

Không nên chỉ dựa vào độ tuổi để quyết định trẻ có bất thường hay không. Bác sĩ cần xem cả thời điểm trẻ bắt đầu biết đi, tần suất đi nhón, khả năng đặt gót chân, sự cân xứng giữa hai bên và quá trình phát triển chung.

Cha mẹ cần quan sát những đặc điểm nào?

Ảnh minh hoạ: Trẻ hay đi nhón chân khi nào cần khám?

Trẻ đi nhón một bên hay hai bên?

Đi nhón ở cả hai chân và đi nhón rõ rệt ở một chân là hai kiểu biểu hiện khác nhau. Cha mẹ nên quan sát trẻ từ phía trước, phía sau và hai bên thay vì chỉ nhìn nhanh khi trẻ chạy qua.

Nếu một chân luôn nhón cao hơn, bước ngắn hơn, kéo lê hoặc chịu lực kém hơn chân còn lại, hãy ghi rõ và cho bác sĩ xem video. Biểu hiện không cân xứng thường cần được đánh giá sớm hơn.

Trẻ có đặt được cả bàn chân xuống không?

Khi trẻ đứng yên hoặc đi chậm, hãy xem gót chân có chạm sàn không. Cha mẹ có thể nhẹ nhàng đề nghị trẻ đứng bằng cả bàn chân nhưng không ép cổ chân hoặc kéo mạnh bàn chân.

Cần phân biệt hai tình huống:

  • Trẻ có thể đặt gót chân xuống và đôi lúc đi bình thường, nhưng thường chọn đi nhón.
  • Trẻ dường như không thể đặt gót chân xuống, kể cả khi đứng yên hoặc được hướng dẫn.

Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá liệu dáng đi có mang tính thói quen hay có dấu hiệu hạn chế vận động. Tuy vậy, cha mẹ không nên tự kiểm tra sức cơ, phản xạ hoặc cố xác định nguyên nhân.

Trẻ có chậm vận động hoặc mất kỹ năng không?

Hãy đối chiếu dáng đi với các hoạt động hằng ngày: trẻ có đứng lên từ sàn, ngồi xổm, chạy, bước qua vật cản hoặc leo cầu thang phù hợp với khả năng trước đây không? Điều đáng lưu ý không chỉ là trẻ đạt mốc sớm hay muộn, mà còn là trẻ có tiến bộ đều hay đang chững lại, yếu đi hoặc mất kỹ năng.

Nếu trẻ đồng thời ít giao tiếp, khó hiểu lời nói hoặc chậm nói, cha mẹ có thể tham khảo các dấu hiệu trẻ chậm nói cần được khám và trao đổi toàn bộ biểu hiện với bác sĩ. Đi nhón chân không tự động đồng nghĩa với một rối loạn phát triển cụ thể.

Dáng đi có thay đổi theo hoàn cảnh không?

Khi theo dõi dáng đi của trẻ, cha mẹ nên quan sát trong nhiều tình huống:

  • Đi chân trần và đi giày.
  • Đi chậm, đi nhanh và chạy.
  • Đi trên nền phẳng quen thuộc và bề mặt khác nhưng vẫn an toàn.
  • Đi khi mới ngủ dậy, lúc vui chơi và khi đã mệt.
  • Đi tự nhiên khi không biết mình đang được quan sát.

Một đoạn quan sát riêng lẻ có thể không phản ánh đúng tình trạng. Trẻ có thể thay đổi cách đi khi được nhắc hoặc khi thấy người lớn quay phim.

Checklist ghi nhận dáng đi để trao đổi với bác sĩ

Cha mẹ có thể ghi chép ngắn gọn theo checklist dưới đây:

  • Thời điểm bắt đầu: Trẻ đi nhón từ lúc mới tập đi hay xuất hiện sau giai đoạn đã đi bằng cả bàn chân?
  • Tần suất: Chỉ thỉnh thoảng, khoảng một nửa thời gian hay gần như mọi lúc?
  • Bên bị ảnh hưởng: Một chân, hai chân hay thay đổi từng lúc?
  • Khả năng chạm gót: Trẻ có tự đặt gót xuống khi đứng và đi không?
  • Mức độ cân xứng: Hai chân có bước dài và chịu lực tương đương không?
  • Khả năng vận động: Trẻ có chạy, ngồi xổm, đứng lên, leo cầu thang hoặc đá bóng như trước không?
  • Triệu chứng đi kèm: Có đau, cứng chân, yếu chân, kéo lê chân, dễ mệt hoặc thường xuyên ngã không?
  • Tiến triển: Biểu hiện đang giảm, giữ nguyên hay tăng dần?
  • Phát triển chung: Ngôn ngữ, tương tác, sử dụng tay và kỹ năng tự phục vụ có thay đổi không?
  • Tiền sử liên quan: Gần đây trẻ có bị ngã, chấn thương, sốt, mắc bệnh hoặc dùng thuốc không?
  • Giày dép: Đế giày có mòn lệch rõ rệt giữa hai bên không?

Nên quay một vài video ngắn khi trẻ đi tự nhiên, gồm góc nhìn từ trước, sau và bên cạnh. Cho trẻ mặc quần không che mắt cá chân, quay ở nơi đủ sáng và bảo đảm sàn không trơn. Video chỉ nhằm cung cấp thêm thông tin, không thay thế thăm khám trực tiếp.

Khi nào trẻ cần được khám sớm hoặc cấp cứu?

Ảnh minh hoạ: Trẻ hay đi nhón chân khi nào cần khám?

Đưa trẻ đi khám sớm

Không nên tiếp tục chờ đợi nếu trẻ:

  • Chỉ đi nhón ở một bên.
  • Không đặt được gót chân xuống.
  • Đi nhón ngày càng thường xuyên hoặc cổ chân ngày càng cứng.
  • Chậm vận động, hay ngã hoặc gặp khó khăn rõ rệt trong sinh hoạt.
  • Đau chân tái diễn, đi khập khiễng hoặc từ chối đi lại.
  • Xuất hiện dáng đi bất thường sau chấn thương.
  • Mất kỹ năng vận động hoặc có thay đổi đáng kể về giao tiếp, hành vi.

Cha mẹ có thể bắt đầu với bác sĩ nhi khoa. Tùy kết quả đánh giá, trẻ có thể được hướng dẫn khám chuyên khoa phù hợp như phục hồi chức năng, chỉnh hình hoặc thần kinh. Không phải trẻ nào đi nhón chân cũng cần xét nghiệm hay chụp chiếu; quyết định này phụ thuộc vào thăm khám thực tế.

Cần trợ giúp y tế khẩn cấp

Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ đột ngột không thể đứng hoặc đi, yếu chân rõ rệt, đau dữ dội, chân biến dạng sau chấn thương, giảm ý thức hoặc có dấu hiệu bệnh cấp tính nghiêm trọng. Nếu trẻ bị ngã trong lúc di chuyển và va đập vùng đầu, cha mẹ cần theo dõi theo checklist trẻ ngã đập đầu cần đi viện.

Cha mẹ nên và không nên làm gì tại nhà?

Nên làm

  • Cho trẻ vui chơi vận động trong không gian an toàn, phù hợp khả năng.
  • Quan sát dáng đi tự nhiên thay vì liên tục yêu cầu trẻ sửa bước chân.
  • Chọn giày vừa chân, linh hoạt và không gây đau hoặc trượt.
  • Ghi lại thời điểm, tần suất và các biểu hiện đi kèm.
  • Mang video, giày trẻ thường dùng và sổ theo dõi đến buổi khám.
  • Trao đổi với người thường xuyên chăm trẻ để biết biểu hiện có xuất hiện ở nhà trẻ hoặc trường mầm non hay không.

Không nên làm

  • Không tự kết luận trẻ đi nhón do thói quen, gân ngắn hoặc một rối loạn cụ thể.
  • Không ép gót chân xuống, kéo giãn mạnh hoặc tập bài trên mạng khi chưa được hướng dẫn.
  • Không tự mua nẹp, giày chỉnh hình hay dụng cụ hỗ trợ.
  • Không quát mắng hoặc phạt trẻ vì dáng đi.
  • Không trì hoãn khám khi trẻ có biểu hiện một bên, đau, yếu, mất kỹ năng hoặc không thể đặt cả bàn chân xuống.

Câu hỏi thường gặp về trẻ đi nhón chân

Ảnh minh hoạ: Trẻ hay đi nhón chân khi nào cần khám?

Trẻ tập đi bằng đầu ngón chân có bình thường không?

Trong giai đoạn mới tập đi, một số trẻ có thể nhón chân từng lúc khi đang thử cách giữ thăng bằng và phối hợp bước chân. Cha mẹ nên xem trẻ có xen kẽ những bước đặt cả bàn chân xuống hay không và biểu hiện có giảm khi kỹ năng đi vững hơn không.

Nếu trẻ luôn đi bằng đầu ngón chân, chỉ nhón một bên, không chạm được gót xuống sàn hoặc kèm chậm vận động, nên cho trẻ đi khám thay vì chỉ chờ trẻ tự hết.

Trẻ 2 tuổi đi nhón chân có đáng lo không?

Không thể đánh giá chỉ dựa trên tuổi. Với trẻ 2 tuổi đi nhón chân, cha mẹ cần chú ý tần suất, một hay hai bên, khả năng đặt gót xuống và các kỹ năng vận động khác. Nếu hiện tượng lặp lại thường xuyên, kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa.

Có nên nhắc trẻ đặt gót chân xuống liên tục không?

Cha mẹ có thể đề nghị nhẹ nhàng để quan sát xem trẻ có làm được hay không, nhưng không nên liên tục nhắc, gây áp lực hoặc ép chân. Việc trẻ làm được trong một lần cũng không đủ để loại trừ vấn đề; ngược lại, không làm theo yêu cầu có thể chỉ vì trẻ chưa hiểu hoặc không hợp tác.

Bác sĩ sẽ kiểm tra những gì?

Bác sĩ thường hỏi về quá trình tập đi, thời điểm xuất hiện, tiền sử phát triển và chấn thương. Khi khám, bác sĩ có thể quan sát trẻ đứng, đi, chạy; so sánh hai bên chân; đánh giá khớp, sức cơ, trương lực và các kỹ năng vận động. Những đánh giá sâu hơn chỉ được chỉ định khi bệnh sử hoặc thăm khám cho thấy cần thiết.

Điều quan trọng là không gắn một nguyên nhân cụ thể cho dáng đi trước khi trẻ được đánh giá. Một bản ghi chép rõ ràng về bên chân bị ảnh hưởng, khả năng chạm gót và sự phát triển vận động sẽ giúp buổi khám hiệu quả hơn.