Bé ngủ ngáy: nguyên nhân, dấu hiệu cần đi khám

Bé ngủ ngáy không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Trẻ có thể ngáy tạm thời khi cảm lạnh hoặc nghẹt mũi, nhưng tiếng ngáy lặp lại nhiều đêm cũng có thể liên quan đến VA, amidan lớn hay rối loạn hô hấp khi ngủ. Vì nguyên nhân khác nhau, không có một “tuyệt chiêu” phù hợp với mọi trẻ và cha mẹ không nên kỳ vọng tình trạng này luôn có thể tự xử lý tại nhà.

Bé ngủ ngáy có đáng lo không?

Ngáy xuất hiện khi luồng không khí đi qua đường thở bị hẹp, làm các mô mềm rung và tạo thành âm thanh. Tiếng ngáy thỉnh thoảng trong lúc trẻ bị sổ mũi thường ít đáng lo hơn tình trạng ngáy to, kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu khó thở.

Cha mẹ nên chú ý nếu trẻ:

• Ngáy vào nhiều đêm, kể cả khi không bị cảm lạnh.
• Thở bằng miệng trong lúc ngủ hoặc cả ban ngày.
• Ngủ không yên, thường xuyên đổi tư thế hoặc thức giấc.
• Có lúc ngừng thở, sau đó thở hổn hển hoặc bật dậy.
• Ban ngày buồn ngủ, dễ cáu gắt, khó tập trung hoặc hoạt động quá mức.

Ngáy chỉ là một biểu hiện. Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên tuổi, thời gian xuất hiện, triệu chứng đi kèm và thăm khám thực tế. Nếu trẻ còn có những biểu hiện bất thường khác về giấc ngủ, cha mẹ có thể tìm hiểu thêm về rối loạn giấc ngủ ở trẻ em để theo dõi đúng trọng tâm.

Những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ ngủ ngáy

Nghẹt mũi do cảm lạnh

Dịch nhầy và tình trạng niêm mạc mũi sưng có thể làm đường thở hẹp tạm thời. Trẻ thường ngáy nhiều hơn trong những ngày sổ mũi, ho hoặc viêm đường hô hấp trên. Tiếng ngáy có thể giảm khi trẻ hết nghẹt mũi.

Viêm mũi dị ứng

Nếu trẻ thường xuyên hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong hoặc nghẹt mũi kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc viêm mũi dị ứng. Bụi, khói thuốc, lông thú hoặc các tác nhân trong môi trường có thể làm triệu chứng nặng hơn ở trẻ nhạy cảm.

VA hoặc amidan lớn

VA và amidan lớn có thể cản trở luồng không khí, đặc biệt khi trẻ nằm ngủ. Trẻ có thể ngáy to, há miệng khi ngủ, giọng nói có âm mũi hoặc thường xuyên gặp vấn đề về tai mũi họng. Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật; bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng trước khi đề xuất hướng điều trị.

Rối loạn hô hấp khi ngủ

Ngáy kéo dài kèm các đợt ngừng thở, thở gắng sức hoặc giấc ngủ bị gián đoạn có thể gợi ý hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. Tình trạng này cần được bác sĩ đánh giá vì có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, hành vi, khả năng học tập và sự phát triển của trẻ.

Cân nặng, cấu trúc đường thở hoặc bệnh lý nền

Một số trẻ có nguy cơ hẹp đường thở cao hơn do cân nặng, đặc điểm hàm mặt, trương lực cơ hoặc bệnh lý thần kinh – cơ. Đây không phải là nguyên nhân cha mẹ có thể tự kết luận chỉ dựa vào tiếng ngáy.

Âm thanh đường thở ở trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh có đường mũi nhỏ nên đôi khi phát ra tiếng thở rõ, nhất là khi có dịch mũi. Không phải mọi tiếng thở ồn đều là ngáy. Nếu âm thanh cao, rít, xuất hiện cả khi trẻ thức hoặc đi kèm bú kém, co lõm ngực, tím tái, trẻ cần được khám sớm.

Dấu hiệu bé ngủ ngáy cần được khám

Cha mẹ nên sắp xếp cho trẻ khám nhi hoặc tai mũi họng nếu tình trạng ngáy:

• Lặp lại thường xuyên hoặc kéo dài sau khi trẻ đã hết nghẹt mũi.
• Ngày càng to hoặc ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ.
• Đi kèm thở bằng miệng, nghẹt mũi kéo dài hoặc viêm tai mũi họng tái diễn.
• Kèm ngủ không yên, đổ nhiều mồ hôi, đái dầm trở lại hoặc đau đầu khi thức dậy.
• Đi kèm buồn ngủ, cáu gắt, khó tập trung, thay đổi hành vi hoặc học tập sa sút.
• Kèm ăn uống kém, khó tăng trưởng hoặc mệt mỏi kéo dài.

Cần đưa trẻ đi cấp cứu hoặc gọi hỗ trợ y tế ngay nếu trẻ ngừng thở kéo dài, tím môi hoặc da, co lõm ngực rõ, thở rất khó, lơ mơ hay khó đánh thức. Cha mẹ không nên chờ quay video hoặc tự thử mẹo tại nhà khi trẻ đang có dấu hiệu thiếu oxy hay suy hô hấp.

Nếu cơn ho sặc, tím tái hoặc khó thở xuất hiện trong lúc bú và ăn thay vì chỉ khi ngủ, cha mẹ cần phân biệt với triệu chứng sặc ở trẻ nhỏ và xử trí theo mức độ khẩn cấp.

Cha mẹ có thể làm gì để hỗ trợ trẻ?

Giúp mũi thông thoáng đúng cách

Khi trẻ nghẹt mũi, có thể dùng dung dịch nước muối phù hợp với độ tuổi theo hướng dẫn trên sản phẩm hoặc tư vấn của nhân viên y tế. Với trẻ nhỏ, thao tác cần nhẹ nhàng; không bơm rửa bằng áp lực mạnh vì có thể gây khó chịu và làm tăng nguy cơ tổn thương.

Cho trẻ uống đủ nước theo nhu cầu và độ tuổi cũng giúp dịch tiết bớt đặc. Trẻ sơ sinh cần tiếp tục bú mẹ hoặc sữa công thức phù hợp, không tự ý cho uống thêm nước nếu chưa được chuyên môn hướng dẫn.

Giữ môi trường ngủ sạch và thông thoáng

Không hút thuốc hoặc sử dụng thuốc lá điện tử quanh trẻ. Thường xuyên vệ sinh nơi ngủ, hạn chế bụi và xử lý các tác nhân đã được xác định là gây dị ứng. Nếu dùng máy tạo ẩm, thiết bị cần được vệ sinh đúng hướng dẫn để tránh tích tụ nấm mốc và vi sinh vật.

Duy trì nguyên tắc ngủ an toàn

Đối với trẻ sơ sinh, không kê gối, chèn khăn, dùng nệm dốc hoặc đặt trẻ nằm sấp chỉ để giảm ngáy. Trẻ cần được đặt nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc và không có vật mềm xung quanh. Cha mẹ nên tuân thủ đầy đủ hướng dẫn tư thế ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh, kể cả khi bé đang nghẹt mũi.

Với trẻ lớn hơn, thay đổi tư thế có thể khiến tiếng ngáy giảm ở một số thời điểm nhưng không xử lý được nguyên nhân gây hẹp đường thở. Nếu trẻ chỉ dễ thở khi phải ngồi hoặc kê cao người, nên liên hệ bác sĩ thay vì xem đây là giải pháp lâu dài.

Ghi lại biểu hiện để cung cấp cho bác sĩ

Khi trẻ đang ổn định và không có dấu hiệu cấp cứu, cha mẹ có thể ghi chú:

• Trẻ ngáy vào những đêm nào và có đang bị cảm hay không.
• Tiếng ngáy liên tục hay ngắt quãng.
• Có há miệng, thở hổn hển, co lõm ngực hoặc ngừng thở hay không.
• Chất lượng giấc ngủ và biểu hiện của trẻ vào ban ngày.
• Các thuốc, sản phẩm vệ sinh mũi hoặc biện pháp đã sử dụng.

Một đoạn video ngắn ghi rõ tiếng thở và chuyển động lồng ngực có thể giúp bác sĩ tham khảo, nhưng không thay thế thăm khám và không nên làm chậm việc cấp cứu.

Những cách xử lý không nên áp dụng

Cha mẹ không nên tự ý:

• Cho trẻ dùng thuốc co mạch mũi, thuốc cảm, thuốc ho, thuốc kháng dị ứng hoặc thuốc an thần khi chưa có hướng dẫn phù hợp với tuổi và tình trạng bệnh.
• Dùng tinh dầu đậm đặc, long não hoặc sản phẩm có mùi mạnh sát mũi trẻ.
• Kê gối cao, chèn khăn hay dùng dụng cụ cố định tư thế cho trẻ sơ sinh.
• Ép trẻ nằm sấp để giảm tiếng ngáy.
• Tự mua thiết bị hỗ trợ hô hấp hoặc dụng cụ đặt trong miệng.
• Cho rằng trẻ sẽ tự hết dù thường xuyên ngừng thở hoặc thở gắng sức.

Khu vực ngủ cũng cần được sắp xếp để giảm nguy cơ ngạt và mắc kẹt. Những lưu ý phòng tránh nguy hiểm cho trẻ vẫn cần được tuân thủ trong lúc cha mẹ theo dõi tình trạng ngáy.

Bác sĩ có thể kiểm tra và điều trị như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm bắt đầu ngáy, tần suất, dấu hiệu ngừng thở, tình trạng dị ứng, bệnh tai mũi họng và biểu hiện ban ngày. Trẻ có thể được kiểm tra mũi, họng, VA, amidan, cấu trúc hàm mặt và sự phát triển thể chất.

Nếu nghi ngờ rối loạn hô hấp khi ngủ, bác sĩ có thể đề nghị đánh giá chuyên sâu hoặc theo dõi giấc ngủ. Cách điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và có thể bao gồm:

• Điều trị nghẹt mũi hoặc viêm mũi dị ứng khi đã được chẩn đoán.
• Theo dõi hoặc can thiệp đối với VA, amidan lớn tùy mức độ ảnh hưởng.
• Hỗ trợ kiểm soát cân nặng theo hướng an toàn nếu đây là yếu tố liên quan.
• Sử dụng thiết bị hỗ trợ thở trong những trường hợp được chuyên gia chỉ định.
• Điều trị bệnh lý nền hoặc bất thường đường thở nếu có.

Không phải trẻ ngủ ngáy nào cũng cần dùng thuốc, phẫu thuật hay thực hiện xét nghiệm chuyên sâu. Ngược lại, tiếng ngáy thường xuyên kèm ngừng thở không nên chỉ được xử lý bằng mẹo dân gian.

Cách theo dõi tình trạng ngủ ngáy của bé

Nếu trẻ chỉ ngáy trong thời gian ngắn do nghẹt mũi, vẫn thở đều, ăn chơi bình thường và không có dấu hiệu nguy hiểm, cha mẹ có thể chăm sóc hỗ trợ và tiếp tục quan sát. Khi tiếng ngáy còn kéo dài sau khi các triệu chứng đường hô hấp đã cải thiện, nên cho trẻ đi khám.

Điểm quan trọng không phải là làm tiếng ngáy “hết” ngay, mà là xác định trẻ có đang thở an toàn và ngủ đủ chất lượng hay không. Việc theo dõi có hệ thống, duy trì môi trường ngủ an toàn và khám đúng lúc sẽ phù hợp hơn so với tự dùng thuốc hoặc áp dụng một mẹo chung cho mọi nguyên nhân.