Sơ cứu trẻ co giật khi sốt: Cha mẹ cần làm gì?

Khi thấy trẻ đang sốt và đột ngột co giật, cha mẹ cần ưu tiên giữ đường thở thông thoáng, đưa trẻ ra khỏi các vật nguy hiểm, theo dõi thời gian cơn và gọi hỗ trợ y tế. Không cố ghì trẻ, không nhét bất cứ thứ gì vào miệng và không cho trẻ uống thuốc, nước hay thức ăn trong lúc co giật.

Co giật kèm sốt có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân. Cha mẹ không nên tự kết luận đây là co giật do sốt đơn thuần. Mọi trường hợp trẻ co giật đều cần được nhân viên y tế đánh giá phù hợp, kể cả khi cơn đã tự dừng và trẻ có vẻ hồi phục.

Trẻ sốt co giật phải làm sao?

Hãy thực hiện theo thứ tự sau:

1. Đặt trẻ ở nơi an toàn và bảo vệ khỏi chấn thương.
2. Giữ đường thở thông thoáng, cho trẻ nằm nghiêng khi có thể thực hiện an toàn.
3. Theo dõi thời điểm bắt đầu và diễn biến của cơn.
4. Gọi hỗ trợ y tế, đặc biệt khi có dấu hiệu cấp cứu.
5. Ở bên trẻ, theo dõi nhịp thở và mức độ tỉnh táo cho đến khi được nhân viên y tế tiếp nhận.

Nếu chỉ có một người chăm sóc, hãy đặt trẻ vào tư thế an toàn trước, sau đó gọi 115 và bật loa ngoài để vừa theo dõi trẻ vừa làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối.

Các bước sơ cứu trẻ co giật khi sốt

1. Đưa trẻ ra khỏi nơi nguy hiểm

Đặt trẻ nằm trên sàn hoặc bề mặt phẳng, chắc chắn và thoáng. Di chuyển đồ vật cứng, sắc, nóng hoặc dễ đổ ra xa. Kê một vật mềm, mỏng dưới đầu nếu có thể nhưng không che mặt hoặc làm cổ trẻ gập lại.

Nếu trẻ đang ở trên giường, ghế cao, gần cầu thang, bếp, bồn tắm hoặc khu vực có nước, cần nhanh chóng loại bỏ nguy cơ ngã, bỏng hay ngạt nước. Không bế trẻ chạy đi trong khi toàn thân đang co giật, trừ khi vị trí hiện tại có nguy hiểm trực tiếp.

2. Bảo vệ đường thở

Nới lỏng quần áo quanh cổ. Khi có thể thực hiện mà không phải ghì hoặc vặn mạnh cơ thể, cho trẻ nằm nghiêng, mặt quay sang một bên để nước bọt hoặc chất nôn dễ chảy ra ngoài.

Bảo vệ đường thở không có nghĩa là phải cạy miệng trẻ. Không cần và không được đưa ngón tay, thìa, đũa, khăn, thuốc hay bất kỳ vật gì vào miệng. Trẻ không thể nuốt lưỡi; hành động cạy miệng có thể gây tổn thương răng, hàm hoặc làm tắc đường thở.

Quan sát xem lồng ngực có di động hay không, màu môi và da có thay đổi không. Nếu trẻ nôn, tiếp tục giữ trẻ nghiêng và lau sạch chất nôn ở bên ngoài miệng; không móc sâu vào họng.

3. Theo dõi thời gian cơn

Ghi nhận thời điểm bắt đầu co giật bằng đồng hồ hoặc điện thoại. Nếu không nhìn thấy lúc cơn bắt đầu, hãy ghi lại thời điểm phát hiện trẻ co giật và báo rõ điều này với nhân viên y tế.

Trong khi chờ hỗ trợ, quan sát các đặc điểm như:

• Toàn thân hay chỉ một bên cơ thể co giật.
• Mắt có nhìn lệch hoặc trợn lên không.
• Trẻ có tím tái, nôn hoặc khó thở không.
• Cơn có dừng rồi tái diễn không.
• Sau cơn, trẻ có tỉnh lại, nhận biết người thân và phản ứng bình thường không.

Chỉ quay video khi đã đặt trẻ an toàn, đã gọi trợ giúp và có thêm người hỗ trợ. Không trì hoãn sơ cứu hoặc cuộc gọi cấp cứu để quay phim.

4. Gọi hỗ trợ y tế

Gọi 115 nếu cơn kéo dài từ 5 phút, không rõ đã bắt đầu bao lâu, tái diễn hoặc có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào. Với cơn co giật lần đầu, cha mẹ cũng nên gọi hỗ trợ khẩn cấp vì chưa thể biết nguyên nhân tại nhà.

Không tự lái xe đưa trẻ đi khi cơn vẫn đang tiếp diễn nếu có thể gọi xe cấp cứu. Nhân viên cấp cứu có phương tiện theo dõi và xử trí đường thở trên đường vận chuyển.

Những việc tuyệt đối không làm khi trẻ co giật

Trong quá trình xử trí khi trẻ đang co giật, cha mẹ cần tránh:

• Không ghì chặt tay chân hoặc cố ngăn các động tác co giật.
• Không bế xốc, rung lắc hoặc vỗ mạnh vào người trẻ.
• Không cạy miệng và không đặt vật vào giữa hai hàm răng.
• Không cho ngón tay vào miệng trẻ.
• Không cho trẻ uống nước, sữa, thuốc hạ sốt hay bất kỳ thuốc nào khi đang co giật hoặc chưa tỉnh táo hoàn toàn.
• Không đổ nước, chườm đá, lau cồn hoặc dùng cách làm lạnh đột ngột.
• Không cố tắm trẻ để hạ sốt trong lúc co giật.
• Không tự dùng thuốc chống co giật hoặc áp dụng liều thuốc truyền miệng nếu chưa có kế hoạch điều trị riêng từ bác sĩ.
• Không để trẻ ở một mình, kể cả khi cơn đã dừng.

Co giật và hóc dị vật đều có thể khiến trẻ khó thở nhưng cách sơ cứu không giống nhau. Cha mẹ nên học riêng cách xử trí khi trẻ bị hóc thức ăn, đồng thời không thực hiện thủ thuật vỗ lưng hoặc ép ngực dành cho hóc dị vật nếu trẻ chỉ đang co giật và không có dấu hiệu hóc.

Dấu hiệu co giật cần cấp cứu ngay

Gọi 115 ngay nếu trẻ có một trong các tình trạng sau:

• Cơn co giật kéo dài từ 5 phút hoặc không xác định được thời điểm bắt đầu.
• Trẻ có cơn co giật khác trước khi tỉnh lại.
• Đây là lần đầu trẻ co giật.
• Trẻ khó thở, ngừng thở, tím môi hoặc màu da bất thường.
• Trẻ bị thương, chảy máu hoặc đập đầu trong cơn.
• Cơn xảy ra khi trẻ ở dưới nước hoặc có nguy cơ hít sặc.
• Nghi ngờ trẻ nuốt nhầm thuốc, hóa chất hoặc chất độc.
• Trẻ co giật chủ yếu ở một bên cơ thể hoặc có biểu hiện bất thường rõ rệt sau cơn.
• Trẻ không dần tỉnh lại, rất khó đánh thức hoặc có phản ứng khác thường.
• Trẻ có bệnh nền nghiêm trọng hoặc đang trong tình trạng sức khỏe đặc biệt.

Nếu sau khi cơn dừng mà trẻ không thở bình thường, hãy gọi 115, làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối và tiến hành hồi sức tim phổi nếu đã được đào tạo. Không cố thổi ngạt hoặc ép ngực trong khi trẻ vẫn đang co giật và còn thở.

Sau khi cơn co giật dừng cần làm gì?

Tiếp tục để trẻ nằm nghiêng và theo dõi sát nhịp thở. Trẻ có thể mệt hoặc buồn ngủ sau cơn, nhưng người chăm sóc vẫn phải quan sát xem trẻ có thở bình thường và có thể đánh thức được hay không.

Không cho trẻ ăn, uống hoặc dùng thuốc cho đến khi trẻ tỉnh táo hoàn toàn và nuốt an toàn. Sau khi được nhân viên y tế đánh giá, cha mẹ có thể tham khảo cách lựa chọn món cho bé ăn khi bị sốt để ưu tiên thức ăn phù hợp và tránh ép trẻ ăn.

Không tự chẩn đoán nguyên nhân dựa trên việc trẻ hết co giật hoặc nhiệt độ đã giảm. Hãy liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn đánh giá, kể cả khi cơn ngắn và trẻ đã trở lại gần như bình thường.

Thông tin cần cung cấp cho nhân viên y tế

Khi gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đi khám, hãy cung cấp ngắn gọn:

• Tuổi của trẻ và tình trạng sức khỏe trước cơn.
• Thời điểm phát hiện sốt và cách đã đo nhiệt độ.
• Thời gian bắt đầu, thời gian kết thúc cơn co giật.
• Bộ phận cơ thể bị co giật và các biểu hiện đi kèm.
• Tình trạng thở, màu da và mức độ tỉnh táo sau cơn.
• Thuốc trẻ đã dùng trước đó, nếu có, gồm tên thuốc và thời điểm dùng.
• Tiền sử co giật, bệnh nền, chấn thương hoặc khả năng tiếp xúc thuốc và hóa chất.

Việc ghi lại diễn biến giúp nhân viên y tế đánh giá chính xác hơn, nhưng không thay thế cho thăm khám. Ưu tiên quan trọng nhất vẫn là bảo vệ trẻ khỏi chấn thương, giữ đường thở thông thoáng, theo dõi thời gian và gọi trợ giúp đúng lúc.