Cách bế trẻ sơ sinh: Đỡ đầu, đổi tay và đặt xuống


Trẻ sơ sinh chưa kiểm soát tốt đầu và cổ, vì vậy người bế cần nâng đỡ liên tục, giữ đường thở thông thoáng và đưa bé sát cơ thể. Bạn không cần thao tác quá nhanh; chuẩn bị vị trí đứng hoặc ngồi vững rồi thực hiện từng bước sẽ giúp cả người lớn lẫn em bé cảm thấy an toàn hơn.

Nguyên tắc an toàn khi bế trẻ sơ sinh

Trước khi đón bé lên, hãy kiểm tra những điều sau:

  • Rửa sạch và làm ấm tay nếu tay đang lạnh.
  • Đứng hoặc ngồi ở tư thế cân bằng, không bế bé khi đang cầm đồ nóng, vật sắc hoặc dùng điện thoại.
  • Luôn dùng một tay đỡ đầu, cổ và phần vai trên; tay còn lại nâng mông và thân dưới.
  • Giữ đầu, cổ và thân bé tương đối thẳng hàng, không để đầu ngửa ra sau hoặc gập cằm sát ngực.
  • Đưa bé áp sát cơ thể trước khi đứng dậy hoặc di chuyển.
  • Quan sát mũi và miệng để chắc chắn chăn, quần áo hoặc cơ thể người lớn không che đường thở.
  • Thực hiện chậm và dứt khoát, nhất là khi người bế chưa quen.

Với trẻ sinh non, trẻ có vấn đề về cơ xương, đang dùng ống hoặc thiết bị y tế, cha mẹ nên nhờ nhân viên y tế hướng dẫn tư thế phù hợp trước khi tự bế.

Cách đón trẻ sơ sinh lên từng bước

Ảnh minh hoạ: Cách bế trẻ sơ sinh: Đỡ đầu, đổi tay và đặt xuống

Đón bé từ giường hoặc nôi

  1. Đến gần bé: Cúi người sát mặt giường thay vì với tay từ xa. Có thể nói nhẹ để bé không bị giật mình.
  2. Luồn tay đỡ đầu cổ: Đặt một bàn tay dưới đầu, cổ và phần vai trên của bé. Không chỉ nâng riêng đầu.
  3. Đỡ mông và hông: Luồn tay còn lại dưới mông, đồng thời đỡ một phần lưng dưới.
  4. Nâng cả cơ thể cùng lúc: Từ từ đưa đầu, thân và mông bé lên như một khối. Tránh để đầu rơi về sau.
  5. Kéo bé sát ngực: Khi bé đã rời mặt giường, đưa bé áp vào người rồi mới đứng thẳng hoặc chuyển sang tư thế bế mong muốn.

Nếu bé đang nằm trên bàn thay tã, hãy hoàn tất quy trình thay tã an toàn, cài gọn quần áo và dọn các vật vướng trước khi đón bé lên. Không quay lưng hoặc rời tay khỏi bé khi bé còn nằm trên bề mặt cao.

Đón bé từ tay người khác

Người đang bế nên giữ nguyên tư thế cho đến khi người nhận đã đặt chắc một tay dưới đầu cổ và tay kia dưới mông bé. Sau đó, đưa bé sát ngực người nhận rồi mới lần lượt rút tay. Không chuyền bé qua khoảng cách xa hoặc buông tay khi người nhận mới chỉ đỡ được thân dưới.

Các tư thế bế trẻ sơ sinh thường dùng

Không có một tư thế phù hợp cho mọi hoàn cảnh. Dù chọn cách nào, ba yêu cầu vẫn phải được duy trì: đầu cổ có điểm tựa, thân bé được giữ chắc và đường thở không bị che.

Tư thế bế nôi

Đây là tư thế thường dùng để ru hoặc trò chuyện với bé:

  • Đặt đầu và cổ bé nằm trên khuỷu tay hoặc cẳng tay.
  • Dùng cẳng tay đó đỡ dọc lưng bé.
  • Bàn tay còn lại nâng mông và hông.
  • Giữ mặt bé hướng lên, không để mũi miệng ép vào ngực hoặc quần áo người bế.

Nếu đầu bé trượt sâu vào khuỷu tay khiến cằm gập xuống, hãy điều chỉnh bé cao hơn và tạo lại điểm tựa cho cổ.

Tư thế bế thẳng áp ngực

Tư thế này có thể dùng khi ôm bé hoặc hỗ trợ vỗ ợ sau bú:

  • Đặt ngực và bụng bé áp vào ngực người bế.
  • Một tay giữ đầu, gáy và phần lưng trên.
  • Tay còn lại đỡ mông và lưng dưới.
  • Giữ đầu bé quay sang một bên, mũi miệng không bị ép kín.

Bế thẳng không có nghĩa là để trẻ tự ngồi hoặc dồn toàn bộ trọng lượng xuống cột sống. Người lớn vẫn phải nâng đỡ thân bé liên tục.

Tư thế ôm ngang bên hông

Có thể đặt thân bé dọc theo cẳng tay, đầu gần khuỷu tay và chân hướng về phía sau hoặc sang bên. Bàn tay cùng bên đỡ đầu cổ, tay kia giữ thân và mông. Tư thế này chỉ phù hợp khi người bế kiểm soát chắc đầu cổ và luôn nhìn được mặt bé.

Tư thế nằm sấp trên cẳng tay khi bé thức

Có thể đặt bụng bé trên cẳng tay, đầu quay sang bên và được nâng cao vừa đủ; tay còn lại giữ lưng hoặc mông. Không để mặt bé úp vào tay áo hay khuất khỏi tầm nhìn. Đây là tư thế bế có giám sát, không phải tư thế ngủ và cũng không thay thế việc tập tummy time cho trẻ sơ sinh trên bề mặt phù hợp khi bé tỉnh táo.

Cách đổi tay khi đang bế bé

Khi mỏi tay hoặc cần chuyển sang tư thế khác, nên ngồi xuống hoặc đứng sát giường trước khi đổi tay.

  1. Đưa bé sát ngực để giảm khoảng trống giữa bé và người bế.
  2. Luồn bàn tay mới vào dưới đầu, cổ và vai trên trước khi rút tay cũ.
  3. Chuyển tay còn lại xuống dưới lưng, mông hoặc hông để giữ thân dưới.
  4. Kiểm tra đầu cổ đã có điểm tựa, thân bé không trượt và mặt bé vẫn thông thoáng.
  5. Chỉ rút tay cũ khi tay mới đã giữ chắc toàn bộ phần cần nâng đỡ.

Nếu muốn đổi từ bế nôi sang bế thẳng, hãy giữ một tay sau đầu cổ, xoay cả thân bé về phía ngực rồi mới dùng tay kia điều chỉnh mông. Không xoay riêng đầu, kéo tay hoặc nhấc bé bằng nách.

Khi cả hai tay đều mỏi hoặc cảm thấy sắp mất thăng bằng, hãy đặt bé xuống bề mặt an toàn thay vì cố tiếp tục bế.

Cách đặt trẻ sơ sinh xuống giường an toàn

Ảnh minh hoạ: Cách bế trẻ sơ sinh: Đỡ đầu, đổi tay và đặt xuống

Các bước đặt bé xuống

  1. Kiểm tra trước vị trí đặt bé, bảo đảm mặt giường hoặc nôi phẳng, chắc chắn và không có vật cản quanh mặt.
  2. Giữ bé sát ngực, một tay đỡ đầu cổ và một tay đỡ mông.
  3. Khuỵu gối và hạ cả cơ thể xuống gần mặt giường; không cúi gập lưng hoặc thả bé từ trên cao.
  4. Đặt mông và lưng bé chạm mặt giường từ từ, sau đó mới hạ đầu xuống trong khi tay vẫn đỡ cổ.
  5. Giữ tay dưới đầu bé thêm một lúc ngắn để chắc chắn đầu đã nằm ổn định.
  6. Rút tay đỡ mông trước, sau đó nhẹ nhàng trượt tay đỡ đầu ra ngoài.
  7. Quan sát đầu, cổ, tư thế toàn thân và nhịp thở của bé trước khi rời đi.

Khi đặt bé ngủ, nên đặt bé nằm ngửa trên bề mặt ngủ riêng, phẳng và chắc chắn. Các nguyên tắc về tư thế ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh vẫn cần được tuân thủ kể cả khi bé dễ ngủ hơn trong vòng tay. Không để bé ngủ một mình trên sofa, ghế bành, đệm lún hoặc trong vòng tay của người lớn đang buồn ngủ.

Bế bé trong những tình huống thường gặp

Sau khi bú

Có thể bế bé thẳng áp ngực, giữ đầu cổ và lưng, đồng thời bảo đảm bụng không bị ép quá chặt. Nếu cần vỗ ợ, thao tác nhẹ nhàng; không rung lắc hoặc vỗ mạnh. Khi đặt xuống, thực hiện chậm và tiếp tục quan sát biểu hiện khó chịu, ọc sữa hoặc khó thở.

Khi bé quấy khóc

Trước tiên hãy kiểm tra các nhu cầu cơ bản như đói, tã bẩn, quá nóng, quá lạnh hoặc cần nghỉ ngơi. Khi bế dỗ, có thể ôm sát và đung đưa nhẹ bằng chuyển động của toàn cơ thể. Tuyệt đối không lắc mạnh đầu và thân bé, kể cả khi bé khóc kéo dài khiến người chăm sóc căng thẳng.

Nếu cảm thấy mất bình tĩnh, hãy đặt bé nằm ngửa ở nơi ngủ an toàn, rời ra trong thời gian ngắn để trấn tĩnh và nhờ người khác hỗ trợ.

Khi đi cầu thang hoặc qua nền trơn

Không vừa bế bé vừa mang đồ cồng kềnh. Hãy dọn lối đi, mang dép hoặc giày chống trượt và nhờ người khác hỗ trợ nếu cần. Nếu không thể vừa giữ bé chắc chắn vừa duy trì thăng bằng, không nên tự di chuyển.

Khi chăm sóc rốn, thay quần áo hoặc vệ sinh

Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng trong tầm với trước khi đặt bé lên bề mặt chăm sóc. Một tay luôn giữ bé khi ở bàn hoặc giường cao. Sau khi hoàn tất, luồn tay dưới đầu cổ và mông rồi mới nhấc bé lên; không kéo bé bằng bàn tay, cổ tay hoặc cẳng tay.

Những cách bế trẻ sơ sinh cần tránh

Ảnh minh hoạ: Cách bế trẻ sơ sinh: Đỡ đầu, đổi tay và đặt xuống
  • Nhấc bé bằng hai nách khi đầu cổ chưa được kiểm soát tốt.
  • Kéo bé lên bằng tay, cổ tay hoặc cẳng tay.
  • Chỉ đỡ đầu mà không nâng vai và thân trên, khiến cổ bị kéo căng.
  • Để đầu bé ngửa ra sau, lắc sang hai bên hoặc gập cằm sát ngực.
  • Ép mặt bé vào ngực, vai, chăn hoặc quần áo của người bế.
  • Bế bé bằng một tay khi tay còn lại đang cầm đồ nóng, sắc hoặc nặng.
  • Chuyền bé cho người khác trước khi họ đã đỡ chắc đầu cổ và mông.
  • Bế khi đang ngủ gật, say rượu hoặc chịu ảnh hưởng của chất làm giảm tỉnh táo.
  • Tung hứng, rung xóc hoặc lắc bé để chơi hay dỗ khóc.
  • Ép hai chân bé duỗi thẳng và khép chặt; nên để hông và gối ở tư thế tự nhiên.
  • Để bé ngủ không giám sát trong tư thế nằm sấp trên cẳng tay hoặc trên ngực người lớn.

Khi nào cần hỏi nhân viên y tế?

Hãy liên hệ bác sĩ, điều dưỡng hoặc cơ sở y tế nếu cha mẹ nhận thấy:

  • Bé khóc thét, nhăn mặt hoặc tỏ ra đau mỗi khi được bế, thay đồ hay chạm vào một vùng cơ thể.
  • Bé ít cử động một tay hoặc một chân, vận động hai bên không đều hoặc đột ngột không chịu cử động chi.
  • Đầu hoặc cổ thường xuyên nghiêng về một bên, khó xoay sang bên còn lại hoặc có vẻ quá mềm, quá cứng bất thường.
  • Xuất hiện sưng, bầm tím, biến dạng hoặc tiếng động bất thường sau khi bé bị kéo tay, va chạm hay rơi ngã.
  • Bé liên tục cong cứng người, mềm nhũn, bú kém hoặc có thay đổi rõ rệt so với trạng thái thường ngày.
  • Cha mẹ không biết cách bế an toàn do bé sinh non, có chấn thương khi sinh hoặc đang được điều trị bệnh.

Nếu bé khó thở, tím tái, co giật, không đáp ứng, mềm nhũn bất thường hoặc có biểu hiện nghiêm trọng sau khi ngã, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bé đến cơ sở cấp cứu gần nhất. Khi nghi ngờ chấn thương đầu, cổ hoặc cột sống, không tự xoay, kéo hay dựng bé dậy trừ khi cần đưa bé khỏi nguy hiểm tức thời.