Tắm cho trẻ sơ sinh đúng cách và an toàn tại nhà

Tắm cho trẻ sơ sinh không chỉ giúp làm sạch da mà còn là lúc cha mẹ quan sát các nếp gấp, vùng mặc tã, rốn và những thay đổi bất thường trên cơ thể bé. Điều quan trọng nhất là chuẩn bị đầy đủ, giữ bé chắc chắn và không rời mắt khỏi bé dù chỉ trong thời gian ngắn.

Hướng dẫn dưới đây áp dụng cho trẻ sơ sinh khỏe mạnh. Với trẻ sinh non, nhẹ cân, đang bị bệnh, có tổn thương da hoặc vừa thực hiện thủ thuật y tế, cha mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng đang theo dõi trẻ trước khi tắm.

Tóm tắt nguyên tắc tắm an toàn cho trẻ sơ sinh

• Chuẩn bị mọi vật dụng trong tầm tay trước khi cởi quần áo cho bé.
• Dùng nước ấm gần nhiệt độ cơ thể, kiểm tra kỹ trước khi đặt bé vào chậu.
• Luôn đỡ đầu, cổ và vai của trẻ; giữ ít nhất một tay trên người bé.
• Không để trẻ một mình trong chậu tắm, kể cả khi nước rất nông hoặc có ghế đỡ.
• Làm sạch nhẹ nhàng, không chà xát và không đưa tăm bông vào tai hoặc mũi.
• Lau khô các nếp gấp, mặc tã và quần áo ngay sau khi tắm.

Cha mẹ có thể tham khảo thêm cách tắm đúng cho trẻ sơ sinh và kết hợp với hướng dẫn riêng của nhân viên y tế nếu bé có nhu cầu chăm sóc đặc biệt.

Cần chuẩn bị gì trước khi tắm cho bé?

Hãy đặt toàn bộ đồ dùng cạnh vị trí tắm để có thể lấy bằng một tay. Những vật dụng thường cần gồm:

• Chậu tắm chắc chắn, đặt trên bề mặt phẳng và ổn định.
• Nước ấm và nhiệt kế đo nước nếu có.
• Khăn mềm hoặc khăn sữa sạch.
• Sữa tắm, dầu gội dịu nhẹ dành cho trẻ sơ sinh nếu cần dùng.
• Khăn tắm khô, sạch.
• Tã và quần áo sạch.
• Kem dưỡng ẩm không hương liệu nếu da bé cần dưỡng ẩm.
• Túi hoặc giỏ đựng quần áo bẩn.

Người tắm cho bé nên rửa tay, tháo nhẫn, vòng tay và những vật có thể làm xước da trẻ. Phòng tắm cần kín gió, đủ ấm và không có dây điện, thiết bị nóng hoặc vật dễ đổ ở gần chậu.

Nếu phải rời khỏi khu vực tắm để lấy đồ hoặc mở cửa, hãy quấn khăn và bế bé đi cùng. Không nhờ trẻ lớn trông thay và không để bé nằm một mình trên bàn, giường hay trong chậu tắm.

Nhiệt độ nước tắm cho trẻ sơ sinh bao nhiêu là phù hợp?

Nước tắm nên ấm, gần với nhiệt độ cơ thể của bé, thường khoảng 37°C. Nhiệt kế đo nước giúp kiểm tra chính xác hơn; cha mẹ cần sử dụng thiết bị theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Trước khi tắm, hãy khuấy đều nước để tránh chỗ nóng, chỗ lạnh rồi kiểm tra lại bằng mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay. Nước nên có cảm giác ấm dễ chịu, không nóng rát. Cách thử bằng tay chỉ hỗ trợ cảm nhận và không thay thế nhiệt kế khi cha mẹ chưa tự tin xác định nhiệt độ.

Khi pha nước, nên cho nước lạnh vào trước, thêm nước nóng từ từ và khuấy kỹ. Khóa vòi trước khi đặt bé vào chậu vì vòi và dòng nước đang chảy có thể gây bỏng. Chỉ cần dùng lượng nước nông vừa đủ để làm sạch cơ thể; lượng nước ít không đồng nghĩa với việc có thể để bé một mình.

Các bước tắm cho trẻ sơ sinh đúng cách

Bước 1: Kiểm tra cơ thể và vùng mặc tã

Cởi quần áo từng phần để hạn chế bé bị lạnh. Nếu tã có phân, hãy lau sạch vùng mông và bộ phận sinh dục trước khi đặt bé vào chậu, tránh làm bẩn nước tắm.

Đồng thời quan sát da, rốn, nếp cổ, nách và bẹn. Nếu phát hiện vết phồng rộp, chảy dịch, sưng đỏ hoặc vùng da đau khi chạm vào, không nên chà rửa mạnh.

Bước 2: Làm sạch mặt

Có thể lau mặt trước khi đặt bé xuống nước. Dùng khăn mềm thấm nước sạch, vắt bớt nước rồi lau nhẹ.

Với vùng mắt, lau từ khóe mắt gần mũi ra phía ngoài và sử dụng phần khăn sạch riêng cho từng mắt. Chỉ lau vành tai cùng vùng sau tai; không đưa tăm bông, khăn hoặc ngón tay sâu vào ống tai và lỗ mũi.

Bước 3: Đặt bé vào chậu

Dùng một tay đỡ đầu, cổ và vai, tay còn lại giữ phần mông hoặc đùi. Hạ chân bé xuống nước trước, sau đó từ từ đặt phần thân dưới vào chậu. Luôn giữ đầu và mặt ở trên mặt nước.

Tiếp tục dùng cánh tay đỡ lưng và bàn tay giữ chắc vùng nách xa của bé. Da trẻ ướt rất trơn nên không bế bằng cách chỉ nắm bàn tay hoặc cẳng tay.

Bước 4: Làm sạch cơ thể

Dùng tay hoặc khăn mềm làm ướt và lau lần lượt vùng cổ, vai, cánh tay, bàn tay, ngực, bụng, chân và bàn chân. Chú ý các nếp gấp ở cổ, sau tai, nách, khuỷu tay, bẹn và khoeo chân vì sữa, mồ hôi và độ ẩm có thể tích tụ tại đây.

Nước sạch thường đã đủ cho việc vệ sinh hằng ngày. Nếu dùng sản phẩm làm sạch, chỉ sử dụng lượng nhỏ, chọn loại dịu nhẹ dành cho trẻ sơ sinh và rửa sạch sản phẩm còn lại trên da. Ngừng dùng nếu da bé đỏ, khô hoặc kích ứng.

Bước 5: Vệ sinh vùng sinh dục và mông

Với bé gái, lau nhẹ từ trước ra sau và chỉ làm sạch bên ngoài. Không cố tách hoặc vệ sinh sâu bên trong các nếp sinh dục.

Với bé trai chưa cắt bao quy đầu, chỉ rửa bên ngoài và không cố kéo bao quy đầu xuống. Nếu trẻ đã cắt bao quy đầu hoặc đang có vết thương, hãy làm theo hướng dẫn chăm sóc của nhân viên y tế.

Bước 6: Gội đầu

Có thể gội đầu vào cuối buổi tắm để bé không bị lạnh quá sớm. Giữ đầu hơi ngửa, dùng tay che vùng trán và dội nước nhẹ từ trước ra sau. Nếu dùng dầu gội, chọn sản phẩm dành cho trẻ sơ sinh, dùng lượng nhỏ và tránh để bọt chảy vào mắt.

Không cào hoặc chà mạnh da đầu, kể cả khi bé có các mảng vảy. Nếu da đầu đỏ, rỉ dịch, có mùi hoặc tổn thương lan rộng, cha mẹ nên hỏi nhân viên y tế.

Bước 7: Đưa bé ra khỏi chậu

Dùng một tay tiếp tục đỡ đầu, cổ và vai, tay còn lại nâng phần thân dưới. Đặt bé ngay lên khăn khô đã trải sẵn rồi quấn khăn quanh người.

Thấm khô bằng cách vỗ nhẹ thay vì chà xát. Cần lau kỹ vùng sau tai và các nếp gấp ở cổ, nách, bẹn để tránh đọng ẩm.

Chăm sóc rốn và da sau khi tắm

Nếu cuống rốn chưa rụng, cha mẹ nên thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế đã chăm sóc bé. Thông thường cần giữ vùng rốn sạch, khô, để thoáng và gấp mép tã xuống dưới rốn. Không tự bôi dầu, phấn, thuốc lá hoặc chất sát khuẩn khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Nội dung chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách tại nhà sẽ giúp cha mẹ nhận biết rõ hơn những điều nên và không nên làm.

Sau khi lau khô, có thể thoa một lớp mỏng kem dưỡng ẩm không hương liệu nếu da bé khô. Không nhất thiết phải dùng phấn rôm, dầu thơm hoặc nhiều sản phẩm cùng lúc. Phấn dạng bột có thể phát tán vào không khí và bị trẻ hít phải.

Nếu da bé thường xuyên đỏ, khô, ngứa hoặc rỉ dịch, không nên tự dùng kem chứa thuốc. Cha mẹ có thể tìm hiểu dấu hiệu thường gặp của bệnh chàm ở trẻ sơ sinh và cách điều trị, đồng thời đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân trước khi điều trị.

Trẻ sơ sinh nên tắm khi nào và bao lâu một lần?

Trẻ sơ sinh không nhất thiết phải tắm toàn thân mỗi ngày. Cha mẹ có thể điều chỉnh tần suất dựa trên thời tiết, tình trạng da và hướng dẫn của nhân viên y tế; vẫn cần vệ sinh mặt, cổ, tay và vùng mặc tã khi bẩn.

Nên chọn lúc bé tỉnh táo, không quá đói, không quá buồn ngủ và người chăm sóc không vội vàng. Tránh tắm ngay sau khi bé vừa bú no vì việc thay đổi tư thế có thể khiến bé khó chịu hoặc trớ. Buổi tắm nên diễn ra ngắn gọn để hạn chế mất nhiệt và khô da.

Tắm chỉ là một phần trong quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh. Cha mẹ cũng cần quan sát việc bú, ngủ, đi tiểu, đi ngoài, thân nhiệt và mức độ tỉnh táo của bé.

Những lỗi cần tránh khi tắm cho trẻ

• Để bé một mình trong chậu để lấy khăn, nghe điện thoại hoặc mở cửa.
• Tin rằng ghế tắm, vòng đỡ hoặc lượng nước nông có thể thay thế sự giám sát của người lớn.
• Pha thêm nước nóng khi bé vẫn đang ở trong chậu.
• Dùng nước quá nóng hoặc chỉ kiểm tra nước ở một vị trí.
• Chà mạnh da, cạy vảy trên da đầu hoặc cố làm sạch sâu tai và mũi.
• Dùng sản phẩm của người lớn, tinh dầu, thảo dược hoặc thuốc bôi khi chưa biết có phù hợp với trẻ sơ sinh hay không.
• Rắc phấn trực tiếp gần mặt bé.
• Kéo bao quy đầu của bé trai hoặc vệ sinh sâu bộ phận sinh dục của bé gái.
• Tắm quá lâu khiến bé lạnh và da mất độ ẩm.

Khi nào cần hỏi nhân viên y tế?

Cha mẹ nên liên hệ bác sĩ, điều dưỡng hoặc cơ sở y tế nếu:

• Trẻ dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
• Bé bú kém rõ rệt, khó đánh thức, li bì hoặc phản ứng khác thường.
• Bé thở khó, tím tái, co giật hoặc mềm nhũn; đây là những dấu hiệu cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.
• Da xuất hiện phồng rộp, bỏng, sưng đau, rỉ dịch hoặc ban đỏ lan nhanh.
• Rốn có mủ, mùi hôi, chảy máu kéo dài hoặc vùng da quanh rốn sưng đỏ lan rộng.
• Mắt đỏ, sưng, có nhiều ghèn hoặc dịch bất thường.
• Bé bị trượt, ngã, sặc nước hoặc có biểu hiện bất thường sau khi tắm.
• Cha mẹ không chắc cách tắm cho trẻ sinh non, trẻ đang điều trị bệnh hoặc trẻ có thiết bị y tế trên cơ thể.

Nếu nghi ngờ bé bị bỏng, hãy đưa trẻ ra khỏi nguồn nóng, không bôi kem đánh răng, dầu hoặc mẹo dân gian lên vùng tổn thương và liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn. Bài viết này cung cấp thông tin chăm sóc chung, không thay thế việc thăm khám và chỉ định riêng của bác sĩ.