Sau sinh mổ, mẹ vẫn có thể cho bé bú khi tình trạng của hai mẹ con ổn định và nhân viên y tế đồng ý. Điểm quan trọng là bố trí cơ thể sao cho lưng, vai và cánh tay được nâng đỡ, đồng thời giữ toàn bộ trọng lượng của bé tránh khỏi vùng bụng dưới.
Không có một tư thế phù hợp với tất cả mọi người. Mẹ có thể thử tư thế ôm bóng, nằm nghiêng, nửa nằm nửa ngồi hoặc ôm nôi có kê gối, sau đó chọn cách ít đau và giúp bé ngậm bắt vú thuận lợi nhất.
Khi tìm tư thế cho con bú sau sinh mổ, mẹ nên ưu tiên các nguyên tắc sau:
Trong những ngày đầu, mẹ có thể cần người thân hoặc nhân viên y tế hỗ trợ đưa bé lên, đổi bên bú và đặt bé xuống. Nếu còn chóng mặt, yếu chân hoặc đang chịu ảnh hưởng của thuốc, mẹ không nên tự bế bé khi chưa có người hỗ trợ.
Một vài bước chuẩn bị có thể giúp mẹ hạn chế phải xoay người hoặc đứng lên nhiều lần:
Quần áo nên rộng, không cọ vào đường mổ. Mẹ cũng cần thực hiện chăm sóc vết mổ sau sinh theo đúng hướng dẫn của cơ sở y tế, không tự bôi thuốc hoặc đắp lá lên vết mổ.
Đây là lựa chọn thường hữu ích khi mẹ muốn bế bé bú không đè vết mổ. Thân bé nằm dọc bên hông mẹ, chân hướng về phía sau lưng, tương tự cách ôm một quả bóng sát bên người.
Cách bố trí:
Hông và chân bé cần nằm về phía sau, không quặp vào bụng mẹ. Nếu gối bị lún khiến bé trượt xuống, mẹ nên điều chỉnh hoặc nhờ người khác kê lại trước khi tiếp tục.
Nằm nghiêng có thể giúp mẹ nghỉ lưng và tránh đặt bé lên bụng. Tư thế này nên được thực hiện khi mẹ tỉnh táo, có thể kiểm soát cơ thể và đã được hướng dẫn nếu còn ở bệnh viện.
Cách bố trí:
Nếu mẹ buồn ngủ, đang dùng thuốc gây buồn ngủ hoặc không thể tự xoay người an toàn, cần có người tỉnh táo hỗ trợ và nên chọn tư thế khác. Sau cữ bú, hãy đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng riêng, chắc và thoáng theo hướng dẫn về tư thế ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh. Không để bé ngủ một mình trên giường người lớn hoặc trên gối cho con bú.
Ở tư thế này, mẹ ngả lưng trên giường hoặc ghế có điểm tựa, nhưng không nằm phẳng hoàn toàn. Cách bố trí phù hợp có thể giảm sức nặng lên lưng và vai.
Để bảo vệ vùng mổ:
Một chiếc gối mỏng có thể làm lớp chắn trước bụng để hạn chế cú đạp bất ngờ, nhưng không nên đặt trọng lượng của bé hoặc gối nặng trực tiếp lên vết mổ.
Mẹ vẫn có thể dùng tư thế ôm nôi nếu vùng bụng được bảo vệ tốt. Với tư thế ôm nôi chéo, bàn tay đối diện với bầu vú đang cho bú sẽ đỡ cổ và vai trên của bé, giúp mẹ kiểm soát việc đưa bé vào vú dễ hơn.
Cách thực hiện:
Nếu tư thế này làm mẹ đau bụng dưới, hãy chuyển sang ôm bóng hoặc nằm nghiêng. Khi nhấc và đặt trẻ, người hỗ trợ cần thực hiện nhẹ nhàng; các nguyên tắc đỡ đầu và đổi tay khi bế trẻ sơ sinh giúp hạn chế những động tác đột ngột cho cả mẹ và bé.

Kê gối cho con bú sau mổ đúng cách nhằm đưa bé lên ngang vú và giảm sức nặng mà mẹ phải giữ bằng tay. Gối không nên quá mềm đến mức bé lún xuống, cũng không được che mặt hoặc làm cổ bé gập về phía ngực.
Mẹ có thể bố trí như sau:
Sau khi kê, mẹ nên tự kiểm tra: lưng có điểm tựa, vai không nhô lên, cổ tay không gập lâu, bé nằm sát ngực và vết mổ không chịu áp lực. Nếu phải giữ người ở một tư thế gượng ép trong suốt cữ bú, cách kê hiện tại chưa phù hợp.
Việc ngồi sai hoặc cúi kéo dài cũng có thể làm tăng khó chịu ở lưng. Mẹ nên kết hợp điều chỉnh tư thế bế con để giảm đau lưng sau sinh, đặc biệt khi các cữ bú diễn ra thường xuyên.
Kê đỡ tốt chỉ là bước đầu; bé còn cần ngậm đủ sâu để bú hiệu quả và hạn chế đau đầu vú. Mẹ có thể thực hiện theo trình tự:
Các biểu hiện như bé ngậm nông, phát ra tiếng tặc liên tục, má hóp, thường xuyên tuột vú hoặc làm đầu vú bị ép méo sau cữ bú có thể cho thấy cần điều chỉnh. Hướng dẫn nhận biết dấu hiệu bé ngậm bắt vú đúng sẽ giúp cha mẹ kiểm tra rõ hơn.
Mẹ không nên cố chịu đau vì nghĩ rằng cho bú luôn phải đau. Cảm giác căng kéo nhẹ ban đầu có thể xuất hiện, nhưng đau tăng dần, đau kéo dài suốt cữ bú hoặc tổn thương đầu vú cần được đánh giá.
| Tình trạng | Tư thế có thể ưu tiên | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Đau khi có vật chạm vùng bụng | Ôm bóng hoặc nằm nghiêng | Đặt bé trực tiếp ngang bụng dưới |
| Mỏi lưng, khó ngồi lâu | Nằm nghiêng hoặc nửa nằm nửa ngồi | Ngồi chồm, cúi cổ về phía bé |
| Cần kiểm soát đầu bé khi ngậm vú | Ôm bóng hoặc ôm nôi chéo | Ấn mạnh vào sau đầu bé |
| Bé hay đạp chân vào bụng | Ôm bóng, chân bé hướng ra sau | Để bàn chân bé ngay trên đường mổ |
| Mẹ buồn ngủ hoặc còn chóng mặt | Ngồi có tựa và có người hỗ trợ | Nằm cho bú một mình hoặc bế bé khi đứng |
Bảng trên chỉ có tính định hướng. Tình trạng vết mổ, mức độ hồi phục và khả năng vận động của mỗi mẹ khác nhau, vì vậy hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên viên hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ cần được ưu tiên.

Mẹ nên liên hệ cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu sau:
Bé cũng cần được đánh giá sớm nếu liên tục không thể ngậm hoặc duy trì bú, quá buồn ngủ khó đánh thức để bú, bú yếu rõ rệt, tiểu ít hơn, có dấu hiệu mất nước, vàng da tăng hoặc cha mẹ nhận thấy bé không khỏe.
Nếu mẹ ngất, khó thở, đau ngực, chảy máu nhiều hoặc có biểu hiện nguy hiểm khác, gia đình cần gọi cấp cứu thay vì tiếp tục tự điều chỉnh tư thế tại nhà.
Trong giai đoạn hồi phục, mục tiêu không phải là giữ một tư thế hoàn hảo mà là giúp mẹ không bị tì vào vùng mổ, bé được nâng đỡ sát cơ thể và việc bú diễn ra thoải mái, hiệu quả. Hãy nhờ trợ giúp sớm khi đau cản trở cho bú hoặc khi mẹ không thể tự bế, xoay người an toàn.