Trẻ bị ho kiêng ăn gì? 7 điều cha mẹ cần biết

Khi tìm hiểu trẻ bị ho kiêng ăn gì, cha mẹ nên biết rằng ho là một triệu chứng, không phải bệnh riêng biệt. Trẻ có thể ho do nhiễm virus đường hô hấp, kích ứng, dị ứng, hen, trào ngược hoặc hóc dị vật. Vì vậy, không có một danh sách thực phẩm phải kiêng áp dụng cho mọi trẻ.

Trong đa số trường hợp, trẻ không cần kiêng thịt gà, tôm, cá, trứng, sữa, chuối hay cam chỉ vì đang ho. Điều quan trọng hơn là tránh món gây dị ứng, dễ làm trẻ sặc, gây kích ứng cổ họng hoặc không phù hợp với độ tuổi. Trẻ vẫn cần được cung cấp đủ nước, năng lượng và chất dinh dưỡng để hồi phục.

Trẻ bị ho kiêng ăn gì?

Cha mẹ nên tạm tránh hoặc hạn chế những nhóm sau tùy độ tuổi và tình trạng cụ thể của trẻ:

• Thực phẩm từng khiến trẻ nổi mề đay, sưng môi, nôn, khò khè hoặc có phản ứng dị ứng.
• Món cứng, tròn, dai hoặc dễ vỡ vụn khiến trẻ có nguy cơ hóc, sặc khi đang ho.
• Thức ăn quá cay, quá chua, nhiều dầu mỡ nếu làm trẻ đau họng, buồn nôn hoặc trào ngược.
• Đồ uống quá ngọt, nước tăng lực và thức uống chứa caffeine.
• Đồ ăn hoặc nước uống quá nóng có thể làm tổn thương niêm mạc miệng, họng.
• Mật ong đối với trẻ dưới 12 tháng tuổi.
• Những món không phù hợp với tuổi ăn dặm hoặc khả năng nhai, nuốt của trẻ.

Không nên bắt trẻ kiêng hàng loạt thực phẩm giàu đạm khi chưa có lý do y khoa. Kiêng khem quá mức có thể khiến trẻ ăn ít hơn, thiếu năng lượng và phục hồi chậm.

7 điều cần biết khi chọn thức ăn cho trẻ bị ho

1. Chỉ loại bỏ thực phẩm có dấu hiệu gây dị ứng

Tôm, cua, cá, trứng, sữa hoặc đậu phộng không tự làm mọi trẻ ho nặng hơn. Tuy nhiên, đây có thể là tác nhân dị ứng ở một số trẻ. Nếu cơn ho xuất hiện ngay sau khi ăn, đặc biệt kèm nổi mề đay, sưng môi hoặc mí mắt, nôn, khò khè hay khó thở, cha mẹ cần ngừng món ăn và đưa trẻ đi khám.

Khi chuẩn bị thực đơn, cha mẹ có thể tìm hiểu thêm về những món có thể gây dị ứng cho con, nhưng không nên tự kết luận dị ứng chỉ dựa trên một lần trẻ ho.

Nếu trẻ khó thở, tím tái, lơ mơ hoặc sưng vùng miệng và cổ sau khi ăn, cần gọi cấp cứu thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.

2. Tránh món dễ gây hóc, sặc

Một cơn ho dữ dội có thể làm trẻ khó phối hợp nhai và nuốt. Vì thế, cần tránh các món có hình dạng hoặc kết cấu dễ mắc trong đường thở, chẳng hạn hạt nguyên, kẹo cứng, thạch miếng lớn, bỏng ngô, xúc xích cắt khoanh, nho nguyên quả hoặc miếng thịt dai.

Thức ăn nên được cắt nhỏ, nấu mềm và điều chỉnh theo kỹ năng ăn của trẻ. Cho trẻ ngồi thẳng, ăn chậm và luôn có người lớn quan sát. Không cho trẻ ăn khi đang chạy nhảy, nằm hoặc khóc lớn.

Nếu trẻ đột ngột ho sặc trong lúc ăn, không phát ra tiếng, khó thở hoặc tím tái, cần xử trí như tình huống hóc dị vật và gọi trợ giúp y tế khẩn cấp.

3. Hạn chế món gây kích ứng nếu trẻ đau họng hoặc trào ngược

Đồ quá cay, quá chua, nhiều dầu mỡ hoặc gia vị đậm có thể làm một số trẻ khó chịu hơn, nhất là khi đang đau họng, buồn nôn hoặc có biểu hiện trào ngược. Đây không phải nhóm thực phẩm bắt buộc phải kiêng với mọi trẻ.

Cha mẹ có thể quan sát phản ứng sau ăn. Nếu nước cam, cà chua hoặc món chua làm trẻ rát họng và ho nhiều hơn, nên tạm giảm rồi thử lại sau khi trẻ khỏe. Nếu trẻ vẫn ăn được mà không khó chịu, không cần loại bỏ hoàn toàn.

4. Không lạm dụng đồ ngọt và thức uống không phù hợp

Nước ngọt, trà sữa, kẹo và bánh ngọt không phải nguyên nhân trực tiếp gây mọi cơn ho, nhưng có thể làm trẻ no giả và giảm lượng thực phẩm giàu dinh dưỡng. Nước tăng lực, cà phê và các thức uống chứa caffeine không phù hợp với trẻ nhỏ.

Ưu tiên sữa mẹ, sữa công thức đúng độ tuổi, nước hoặc món ăn có nhiều nước tùy tuổi. Không tự pha loãng sữa công thức để bù nước vì có thể làm sai tỷ lệ dinh dưỡng và điện giải.

5. Không cho trẻ dùng thức ăn, đồ uống quá nóng

Đồ uống ấm vừa có thể giúp trẻ dễ chịu, nhưng nước quá nóng có nguy cơ gây bỏng miệng và họng. Cha mẹ nên kiểm tra nhiệt độ trước khi cho trẻ ăn hoặc uống.

Thực phẩm lạnh không làm virus sinh sôi và không phải lúc nào cũng khiến bệnh nặng hơn. Nếu đồ lạnh làm trẻ buốt họng hoặc kích thích ho, có thể tạm tránh vì sự thoải mái. Nếu trẻ dùng được bình thường, không cần kiêng chỉ theo kinh nghiệm truyền miệng.

6. Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng

Mật ong có thể gây nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ dưới 12 tháng tuổi, kể cả khi được pha vào nước hoặc dùng làm nguyên liệu trong món ăn. Vì vậy, không dùng mật ong để làm dịu ho cho nhóm tuổi này.

Trẻ trên 12 tháng có thể dùng một lượng nhỏ mật ong nếu không dị ứng, nhưng mật ong không thay thế việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân gây ho. Khi chăm sóc trẻ nhỏ, cha mẹ cũng nên lưu ý các thực phẩm không phù hợp với trẻ dưới 1 tuổi.

7. Không kiêng thịt gà, tôm, cá, trứng hoặc sữa nếu trẻ dung nạp tốt

Hiện không có cơ sở để áp dụng quan niệm rằng mọi trẻ bị ho đều phải kiêng thịt gà, đồ tanh, trứng hoặc sữa. Đây là những thực phẩm có thể cung cấp protein, chất béo và vi chất cần thiết cho quá trình hồi phục.

Một số trẻ cảm thấy có lớp phủ trong miệng sau khi uống sữa và nhầm với việc tăng đờm. Nếu trẻ không dị ứng, không bất dung nạp và vẫn uống sữa thoải mái, thường không cần ngừng sữa. Với trẻ sơ sinh, không tự ý ngừng sữa mẹ hoặc đổi sữa công thức chỉ vì trẻ ho.

Trẻ bị ho vẫn cần ăn uống những gì?

Thay vì tập trung quá nhiều vào việc kiêng, cha mẹ nên giúp trẻ duy trì dinh dưỡng và phòng mất nước.

Sữa mẹ và sữa công thức

Trẻ còn bú mẹ nên được tiếp tục bú theo nhu cầu, có thể chia thành các cữ ngắn hơn nếu nghẹt mũi hoặc nhanh mệt. Với trẻ dùng sữa công thức, tiếp tục pha đúng hướng dẫn và không tự thay đổi nồng độ.

Thức ăn mềm, dễ nuốt

Cháo, súp, mì mềm, khoai nghiền, trứng chín kỹ, thịt hoặc cá nấu mềm là những lựa chọn dễ ăn. Không bắt buộc trẻ chỉ được ăn cháo; món ăn nên phù hợp với tuổi, sở thích và khả năng nhai nuốt.

Trẻ trong giai đoạn tập ăn có thể tiếp tục dùng các món ăn dặm phù hợp với kỹ năng của bé, nhưng cần điều chỉnh kết cấu để giảm nguy cơ sặc khi trẻ đang ho.

Thực phẩm giàu đạm và năng lượng

Nếu không có dị ứng, trẻ vẫn có thể ăn thịt, cá, trứng, sữa, đậu và các nguồn đạm quen thuộc. Có thể chia nhỏ bữa thay vì ép trẻ ăn hết một suất lớn.

Rau củ và trái cây

Ưu tiên loại trẻ đã ăn quen, được rửa sạch và chế biến phù hợp. Trái cây không chữa khỏi ho nhưng góp phần cung cấp nước, chất xơ và vi chất. Không cần ép trẻ uống quá nhiều nước ép; trái cây nguyên miếng mềm hoặc nghiền thường giúp giữ lại chất xơ tốt hơn.

Chất lỏng phù hợp với độ tuổi

Trẻ lớn có thể uống từng ngụm nước nhỏ, canh hoặc súp. Với trẻ còn rất nhỏ, nguồn chất lỏng chính vẫn là sữa mẹ hoặc sữa công thức; không tự thay thế cữ sữa bằng nước lọc nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Gợi ý bữa ăn theo tình trạng của trẻ

Khi trẻ đau họng

Chọn món mềm, ấm vừa hoặc mát tùy cảm giác dễ chịu của trẻ. Tránh thức ăn sắc cạnh, quá khô, quá cay hoặc quá nóng. Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ để trẻ đỡ mệt khi nuốt.

Khi trẻ nghẹt mũi

Vệ sinh mũi đúng cách trước bữa ăn có thể giúp trẻ bú và ăn dễ hơn. Cho trẻ ăn chậm, nghỉ giữa bữa và không ép khi trẻ phải ngừng liên tục để thở.

Khi trẻ ho kèm nôn

Cho trẻ ăn lượng nhỏ hơn trong mỗi lần, tránh vận động mạnh ngay sau ăn và theo dõi khả năng giữ lại thức ăn, nước uống. Nếu nôn liên tục, không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đi khám.

Khi trẻ ho kèm sốt

Trẻ cần được uống đủ và ăn món dễ tiêu theo khả năng. Cha mẹ có thể tham khảo cách chọn thức ăn cho bé khi bị sốt, đồng thời theo dõi thân nhiệt, mức độ tỉnh táo và nhịp thở. Không ép ăn nếu trẻ mệt, nhưng cần chú ý lượng nước tiểu và khả năng uống.

Khi nào trẻ ho cần được khám sớm?

Đưa trẻ đi cấp cứu hoặc gọi trợ giúp y tế ngay khi có một trong các biểu hiện:

• Thở khó, thở rít, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng hoặc phải gắng sức để thở.
• Môi, lưỡi hoặc da tím tái.
• Trẻ lơ mơ, khó đánh thức, co giật hoặc có cơn ngừng thở.
• Không thể nuốt, chảy nhiều nước dãi hoặc có dấu hiệu tắc nghẽn đường thở.
• Ho đột ngột trong lúc ăn, chơi đồ vật nhỏ hoặc có nghi ngờ hóc dị vật.
• Ho sau khi ăn kèm sưng môi, sưng lưỡi, nổi mề đay hoặc khò khè.

Nên cho trẻ được khám sớm nếu trẻ sơ sinh hoặc trẻ còn rất nhỏ bị ho kèm sốt, ho ngày càng nặng, thở nhanh, khò khè, đau ngực, bỏ bú, uống kém, nôn nhiều, tiểu ít hoặc có bệnh nền. Cũng cần đi khám nếu cơn ho kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến ăn uống và giấc ngủ.

Không tự cho trẻ dùng kháng sinh, thuốc giảm ho, thuốc cảm phối hợp hoặc thuốc của người lớn. Những thuốc này có thể không phù hợp với nguyên nhân gây ho, độ tuổi hoặc cân nặng của trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị ho có phải kiêng tôm, cua và cá không?

Không cần kiêng nếu trẻ đã ăn các món này an toàn và không có dấu hiệu dị ứng. Cần ngừng món ăn và đi khám nếu ho xuất hiện ngay sau ăn kèm nổi mề đay, sưng, nôn hoặc khó thở.

Trẻ bị ho có uống sữa được không?

Có. Trẻ vẫn có thể uống sữa mẹ hoặc loại sữa đang dùng nếu dung nạp tốt. Không tự đổi hoặc ngừng sữa vì cho rằng sữa làm tăng đờm. Nếu trẻ nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc có dấu hiệu dị ứng sau uống sữa, cần trao đổi với bác sĩ.

Trẻ bị ho có ăn cam, quýt hoặc chuối được không?

Có thể ăn nếu trẻ không dị ứng và không thấy khó chịu. Trái cây chua có thể làm một số trẻ đau rát họng hoặc trào ngược; khi đó nên tạm giảm. Chuối không phải thực phẩm bắt buộc phải kiêng khi ho.

Trẻ bị ho có ăn đồ lạnh được không?

Không có quy tắc bắt buộc mọi trẻ phải kiêng đồ lạnh. Nên dựa vào mức độ dễ chịu của trẻ và bảo đảm thực phẩm được bảo quản an toàn. Nếu ăn lạnh khiến trẻ đau họng hoặc ho nhiều hơn, cha mẹ có thể chọn món ấm vừa.

Ăn gì để trẻ hết ho nhanh?

Không có món ăn nào chữa được mọi nguyên nhân gây ho. Dinh dưỡng chủ yếu giúp trẻ đủ nước, đủ năng lượng và duy trì sức khỏe trong thời gian hồi phục. Nếu ho kèm khó thở, sốt ở trẻ còn rất nhỏ, khò khè, bỏ bú hoặc kéo dài, trẻ cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Thông tin trong bài mang tính hướng dẫn chăm sóc chung, không thay thế chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị cá nhân từ bác sĩ nhi khoa.