Buồn nôn khi mang thai: Cách giảm và khi cần khám

Buồn nôn khi mang thai, thường được gọi là ốm nghén, có thể xuất hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày chứ không chỉ buổi sáng. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng cách điều chỉnh bữa ăn, bổ sung nước và tránh tác nhân gây khó chịu. Tuy nhiên, nôn nhiều, không uống được nước hoặc có dấu hiệu mất nước cần được bác sĩ đánh giá.

Các biện pháp tự chăm sóc dưới đây phù hợp khi triệu chứng còn nhẹ, mẹ bầu vẫn ăn uống được, đi tiểu bình thường và không có dấu hiệu cảnh báo. Đây không phải là cách thay thế việc khám thai hoặc điều trị do bác sĩ chỉ định. Mẹ có thể kết hợp bài viết này với cẩm nang chăm sóc thai kỳ khỏe mạnh để theo dõi sức khỏe toàn diện hơn trong từng giai đoạn.

Vì sao mẹ bầu thường buồn nôn?

Sự thay đổi hormone trong thai kỳ, độ nhạy với mùi và hoạt động chậm hơn của hệ tiêu hóa đều có thể góp phần gây buồn nôn. Triệu chứng thường xuất hiện trong giai đoạn đầu thai kỳ nhưng thời điểm bắt đầu, mức độ và thời gian kéo dài khác nhau ở mỗi người.

Một số yếu tố có thể làm cảm giác buồn nôn rõ hơn gồm:

• Để bụng quá đói hoặc ăn một bữa quá no.
• Thức ăn nhiều dầu mỡ, cay hoặc có mùi mạnh.
• Không gian nóng, bí hoặc có mùi nước hoa, khói thuốc, mùi nấu ăn.
• Thiếu ngủ, mệt mỏi, căng thẳng hoặc di chuyển bằng xe.
• Uống nhiều nước cùng lúc hay uống quá nhiều trong bữa ăn.
• Một số vitamin tổng hợp, đặc biệt khi uống lúc đói.

Không buồn nôn không đồng nghĩa thai kỳ có vấn đề, còn nghén nhiều cũng không phải là căn cứ để tự đánh giá thai nhi khỏe mạnh. Việc theo dõi thai vẫn cần dựa vào khám thai và hướng dẫn chuyên môn.

Cách giảm buồn nôn khi mang thai tại nhà

Chia nhỏ bữa ăn

Thay vì cố ăn ba bữa lớn, mẹ bầu có thể chia thức ăn thành nhiều phần nhỏ trong ngày. Ăn chậm, dừng lại trước khi quá no và tránh để bụng rỗng quá lâu thường dễ chịu hơn.

Nếu thường buồn nôn ngay khi thức dậy, có thể thử ăn một ít bánh quy nhạt, bánh mì khô hoặc món dễ tiêu trước khi ra khỏi giường. Sau đó ngồi dậy và đứng lên từ từ. Biện pháp này chỉ nên áp dụng nếu mẹ cảm thấy phù hợp và không có chỉ định hạn chế ăn uống.

Uống nước từng ngụm nhỏ

Uống nhiều nước trong một lần có thể làm dạ dày căng và kích thích nôn. Mẹ nên:

• Nhấp từng ngụm nhỏ, uống rải đều trong ngày.
• Thử nước mát, nước ấm hoặc đồ uống có vị nhẹ để tìm lựa chọn dễ chịu nhất.
• Uống giữa các bữa thay vì uống quá nhiều cùng lúc với thức ăn.
• Nếu nôn nhiều, hỏi nhân viên y tế về dung dịch bù nước phù hợp và pha đúng hướng dẫn trên sản phẩm.

Nước tiểu ít hơn bình thường, màu sẫm, khô miệng hoặc choáng khi đứng lên có thể là dấu hiệu cơ thể đang thiếu nước.

Tránh mùi và món ăn kích thích

Ghi lại món ăn, mùi hoặc thời điểm khiến triệu chứng tăng lên có thể giúp nhận diện tác nhân. Đồ ăn nguội hoặc để ở nhiệt độ vừa phải thường ít mùi hơn món đang nóng. Khi mùi nấu nướng gây khó chịu, mẹ có thể nhờ người thân chuẩn bị thức ăn, mở cửa thông gió và rời khỏi khu vực bếp.

Nghỉ ngơi và thay đổi tư thế chậm

Mệt mỏi có thể làm nghén nặng hơn. Mẹ nên ngủ đủ, nghỉ ngắn khi cần và tránh đứng dậy đột ngột. Sau khi ăn, nên giữ thân trên thẳng thay vì nằm ngay, đặc biệt nếu đồng thời có đầy bụng hoặc ợ nóng.

Nhiều biện pháp hỗ trợ khác được trình bày trong bài về cách vượt qua những cơn nghén thai kỳ, nhưng mẹ vẫn cần chọn cách phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Mẹ bầu buồn nôn nên ăn gì, tránh gì?

Không có một thực đơn chống nghén phù hợp với tất cả mẹ bầu. Mục tiêu trước mắt là chọn thực phẩm an toàn, dễ dung nạp và duy trì khả năng ăn uống.

Những lựa chọn có thể dễ ăn hơn gồm:

• Bánh mì, bánh quy nhạt, cơm, cháo hoặc khoai được chế biến đơn giản.
• Thực phẩm có đạm với khẩu phần nhỏ như trứng chín kỹ, thịt nạc, sữa chua hoặc đậu phụ nếu dung nạp được.
• Trái cây và rau củ có mùi vị nhẹ, được rửa sạch và bảo quản an toàn.
• Món ít dầu mỡ, không quá cay và không có mùi nồng.

Nên hạn chế món khiến triệu chứng tăng lên, thường là đồ chiên nhiều dầu, thực phẩm quá béo, quá cay hoặc có mùi mạnh. Không cần ép bản thân ăn một món chỉ vì món đó được cho là tốt cho thai kỳ. Nếu chế độ ăn bị thu hẹp kéo dài hoặc mẹ không thể duy trì dinh dưỡng, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

An toàn thực phẩm vẫn rất quan trọng khi đang nghén. Mẹ không nên vì dễ ăn hơn mà sử dụng thịt, cá, trứng chưa chín kỹ, sữa chưa được xử lý an toàn hoặc thực phẩm đã bảo quản không đúng cách. Danh sách những điều cần tránh khi mang thai sẽ giúp mẹ kiểm tra thêm các thói quen và thực phẩm có nguy cơ.

Có nên dùng gừng, vitamin B6 hoặc thuốc chống nôn?

Gừng

Gừng có thể giúp một số người giảm buồn nôn nhẹ, nhưng hiệu quả không giống nhau ở mọi mẹ bầu. Có thể thử một lượng nhỏ trong thức ăn hoặc đồ uống nếu không bị ợ nóng và bác sĩ không yêu cầu kiêng. Không nên tự dùng sản phẩm gừng cô đặc, thực phẩm bổ sung hoặc phối hợp nhiều chế phẩm khi chưa hỏi nhân viên y tế, nhất là khi đang dùng thuốc hoặc có rối loạn chảy máu.

Bấm huyệt cổ tay

Vòng bấm huyệt cổ tay là lựa chọn không dùng thuốc và có nguy cơ thấp đối với phần lớn người sử dụng, nhưng mức độ hiệu quả có thể khác nhau. Ngừng dùng nếu vòng gây đau, tê, kích ứng da hoặc làm cản trở tuần hoàn.

Vitamin B6 và thuốc chống nôn

Vitamin B6 và một số thuốc chống nôn có thể được bác sĩ cân nhắc trong thai kỳ. Tuy nhiên, loại thuốc, liều dùng và thời gian sử dụng cần dựa trên tuổi thai, mức độ nôn, bệnh nền và các thuốc mẹ đang dùng.

Không nên tự mua thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc dùng đơn thuốc của người khác. Một số thuốc có thể gây buồn ngủ, tương tác với thuốc khác hoặc không phù hợp với từng thai phụ. Mẹ cũng cần kiểm tra thành phần của vitamin tổng hợp để tránh dùng trùng hoạt chất.

Nếu vitamin dành cho thai kỳ làm buồn nôn, hãy hỏi bác sĩ về việc đổi thời điểm uống, dùng cùng thức ăn hoặc chuyển sang dạng phù hợp hơn. Không tự ý ngừng axit folic, sắt hay thuốc được kê đơn mà chưa trao đổi với người theo dõi thai kỳ.

Các loại thảo dược, tinh dầu và sản phẩm gắn nhãn “tự nhiên” không mặc nhiên an toàn cho mẹ bầu. Không uống tinh dầu hoặc sử dụng hỗn hợp thảo dược chưa rõ thành phần để trị nghén.

Xử trí khi vừa chóng mặt vừa buồn nôn

Chóng mặt đi kèm buồn nôn có thể liên quan đến mất nước, đói, thay đổi huyết áp hoặc nhiều nguyên nhân khác. Mẹ không nên tự kết luận nguyên nhân nếu triệu chứng lặp lại hoặc ngày càng nặng.

Khi cảm thấy choáng, hãy:

1. Dừng công việc đang làm và ngồi hoặc nằm ở nơi an toàn.
2. Nằm nghiêng nếu tư thế nằm ngửa làm khó chịu, đặc biệt khi thai đã lớn.
3. Nới lỏng quần áo chật và giữ không gian thông thoáng.
4. Nhấp nước từng ngụm nhỏ khi còn tỉnh táo và nuốt bình thường.
5. Ăn một phần nhỏ nếu đã lâu chưa ăn và không đang nôn liên tục.
6. Đứng dậy chậm sau khi cảm giác choáng đã qua.

Không lái xe, leo cao, tắm nước quá nóng hoặc ở một mình khi đang chóng mặt nhiều. Nếu ngất, đau ngực, khó thở, tim đập bất thường hoặc chóng mặt không giảm, cần được trợ giúp y tế ngay.

Khi nào buồn nôn khi mang thai cần đi khám?

Mẹ nên liên hệ cơ sở y tế sớm nếu:

• Nôn lặp lại và không thể giữ được thức ăn hoặc nước uống.
• Tiểu ít, nước tiểu sẫm, khô miệng, mệt lả hoặc chóng mặt khi đứng.
• Sụt cân, yếu dần hoặc không thể sinh hoạt bình thường.
• Buồn nôn xuất hiện đột ngột, kéo dài bất thường hoặc nặng dần.
• Triệu chứng không cải thiện dù đã điều chỉnh ăn uống và nghỉ ngơi.
• Mẹ có bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc không chắc sản phẩm chống nôn có an toàn hay không.

Cần đi khám khẩn cấp hoặc gọi hỗ trợ y tế nếu buồn nôn, nôn kèm theo một trong các biểu hiện sau:

• Ngất, lú lẫn, khó đánh thức, đau ngực hoặc khó thở.
• Đau bụng dữ dội, sốt hoặc nôn ra máu.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, chớp sáng trước mắt hoặc sưng phù xuất hiện nhanh.
• Chảy máu âm đạo, đau vùng chậu nhiều hoặc có dấu hiệu bất thường khác của thai kỳ.
• Không thể uống nước và có biểu hiện mất nước rõ rệt.

Nôn nghén nặng có thể cần truyền dịch, xét nghiệm và dùng thuốc theo chỉ định. Không nên cố chịu đựng vì cho rằng đây là hiện tượng bắt buộc của thai kỳ.

Theo dõi triệu chứng để chăm sóc thai kỳ an toàn

Mẹ có thể ghi lại thời điểm buồn nôn, số lần nôn, món ăn đã dùng, lượng nước có thể uống, tình trạng đi tiểu và các triệu chứng đi kèm. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn khi khám.

Một kế hoạch đơn giản trong ngày có thể gồm ăn một phần nhỏ trước khi quá đói, uống nước rải đều, chuẩn bị sẵn món ít mùi, nghỉ khi mệt và tránh tác nhân đã nhận diện. Nếu một cách làm khiến triệu chứng nặng hơn, hãy dừng lại thay vì cố áp dụng.

Buồn nôn nhẹ thường có thể kiểm soát bằng chăm sóc hỗ trợ, nhưng mỗi thai kỳ có đặc điểm riêng. Khám thai đúng hẹn, trao đổi trước khi dùng thuốc và nhận biết sớm dấu hiệu mất nước là những bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.