Ngứa khi mang thai: Cách giảm ngứa và khi cần khám

Ngứa khi mang thai khá thường gặp, nhất là khi da bụng và ngực căng lên hoặc trở nên khô, nhạy cảm hơn. Tuy nhiên, ngứa cũng có thể liên quan đến bệnh da, dị ứng, nhiễm trùng hoặc ứ mật trong gan thai kỳ. Vì vậy, mẹ bầu nên dựa vào vị trí ngứa, thời điểm xuất hiện, mức độ khó chịu và các triệu chứng đi kèm để quyết định chăm sóc tại nhà hay đi khám.

Ngứa khi mang thai có bình thường không?

Ngứa nhẹ, khu trú ở vùng da đang căng và không kèm biểu hiện bất thường thường có thể cải thiện bằng cách dưỡng ẩm, giữ mát và tránh sản phẩm gây kích ứng. Đây không nhất thiết là dấu hiệu nguy hiểm.

Dù vậy, không nên mặc định mọi trường hợp ngứa đều do căng da. Đặc biệt, ngứa rõ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, tăng về đêm hoặc ngứa toàn thân mà không thấy phát ban có thể gợi ý ứ mật trong gan thai kỳ. Tình trạng này cần được bác sĩ sản khoa đánh giá vì có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.

Trong quá trình theo dõi sức khỏe mẹ bầu suốt thai kỳ, nên thông báo triệu chứng ngứa tại lần khám gần nhất, kể cả khi mức độ còn nhẹ.

Những nguyên nhân thường gặp

Da khô và căng da

Khi bụng, ngực, hông hoặc đùi tăng kích thước, da có thể căng, khô và gây ngứa. Triệu chứng thường tập trung tại một số vùng, không kèm vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc cảm giác mệt bất thường.

Kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc

Sữa tắm có hương liệu, nước hoa, chất giặt tẩy, mỹ phẩm mới, quần áo thô ráp hoặc thời tiết nóng có thể làm da đỏ và ngứa. Triệu chứng thường xuất hiện ở vùng tiếp xúc trực tiếp với tác nhân.

Chàm và các tình trạng da liên quan thai kỳ

Một số người có thể bị chàm lần đầu hoặc thấy bệnh chàm sẵn có thay đổi khi mang thai. Da thường khô, đỏ, bong vảy và ngứa, đôi khi xuất hiện ở mặt, cổ, khuỷu tay hoặc phía sau đầu gối.

Ban đa dạng trong thai kỳ, còn được gọi là PUPPP hoặc PEP, thường bắt đầu ở vùng rạn da trên bụng rồi có thể lan sang đùi, mông hoặc tay chân. Ban thường rất ngứa nhưng chẩn đoán cần dựa trên khám trực tiếp để phân biệt với các bệnh da khác.

Nhiễm nấm, ghẻ hoặc nhiễm trùng da

Ngứa tại vùng da ẩm, kèm đỏ, rát hoặc tổn thương có bờ rõ có thể liên quan đến nấm. Nếu ngứa tăng về đêm và những người sống cùng nhà cũng bị ngứa, bác sĩ có thể cân nhắc bệnh ghẻ. Tổn thương sưng nóng, đau, chảy dịch hoặc kèm sốt cần được khám sớm.

Ứ mật trong gan thai kỳ

Ứ mật trong gan thai kỳ là tình trạng cần đặc biệt lưu ý. Dấu hiệu điển hình là ngứa nhưng không có phát ban nguyên phát, thường rõ ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, có thể lan toàn thân và tăng về đêm. Việc gãi nhiều có thể tạo ra các vết xước khiến người bệnh tưởng rằng mình bị phát ban.

Tình trạng này thường xuất hiện ở giai đoạn sau của thai kỳ nhưng vẫn có thể xảy ra sớm hơn. Chỉ dựa vào cảm giác ngứa không thể khẳng định hoặc loại trừ bệnh; bác sĩ có thể cần xét nghiệm axit mật và chức năng gan.

Một số bệnh da hiếm gặp khác

Phát ban quanh rốn rồi hình thành mụn nước hoặc bóng nước có thể liên quan đến pemphigoid thai kỳ. Đây là tình trạng hiếm nhưng cần được bác sĩ da liễu hoặc sản khoa đánh giá sớm, thay vì tự bôi thuốc.

Dấu hiệu ngứa khi mang thai cần đi khám

Mẹ bầu nên liên hệ cơ sở sản khoa trong ngày nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Ngứa rõ ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân.
• Ngứa toàn thân, tăng nhiều về đêm hoặc làm mất ngủ.
• Ngứa dữ dội nhưng không thấy phát ban rõ trước khi gãi.
• Triệu chứng tăng nhanh, kéo dài hoặc không cải thiện sau khi dưỡng ẩm và tránh kích ứng.
• Vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hay phân nhạt màu.
• Buồn nôn, chán ăn, đau vùng bụng trên hoặc cảm giác mệt bất thường đi kèm ngứa.
• Phát ban lan rộng, có mụn nước, bóng nước, đau rát, sưng nóng, chảy dịch hoặc kèm sốt.

Cần đến cơ sở cấp cứu nếu ngứa hoặc nổi mề đay đi kèm khó thở, khò khè, choáng, sưng môi, lưỡi hay họng. Nếu thai máy ít hơn thường ngày sau khi mẹ đã cảm nhận thai máy đều, hãy liên hệ cơ sở sản khoa ngay, không chờ triệu chứng ngứa tự hết.

Người đang tìm hiểu kinh nghiệm mang thai lần đầu nên lưu sẵn thông tin liên hệ của nơi quản lý thai để được hướng dẫn khi có triệu chứng bất thường.

Cách giảm ngứa an toàn tại nhà

Các biện pháp dưới đây phù hợp khi ngứa nhẹ và chưa có dấu hiệu cảnh báo. Chúng giúp làm dịu da nhưng không thay thế việc khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nghi ngờ ứ mật thai kỳ.

Dưỡng ẩm thường xuyên

Chọn kem hoặc thuốc mỡ dưỡng ẩm không hương liệu, dành cho da nhạy cảm. Thoa ngay sau khi tắm và bổ sung khi da khô. Sản phẩm dạng kem đặc hoặc thuốc mỡ thường giữ ẩm lâu hơn dạng lotion lỏng.

Nếu thử sản phẩm mới, nên bôi trước trên một vùng da nhỏ. Ngừng sử dụng nếu da đỏ, rát hoặc ngứa tăng.

Tắm bằng nước ấm vừa phải

Nước quá nóng có thể làm da khô và khiến cảm giác ngứa rõ hơn. Nên tắm trong thời gian vừa phải, dùng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ và thấm khô da thay vì chà xát mạnh.

Giữ cơ thể mát

Mặc quần áo rộng, mềm và thoáng khí; hạn chế vải thô ráp hoặc bó sát. Giữ phòng ngủ mát và thay quần áo nếu ra nhiều mồ hôi. Có thể chườm mát vùng ngứa trong thời gian ngắn, nhưng không đặt đá trực tiếp lên da.

Giảm tổn thương do gãi

Cắt móng tay ngắn và sạch. Khi ngứa, có thể vỗ nhẹ hoặc áp khăn mát thay vì gãi mạnh. Gãi kéo dài làm da trầy xước, tăng nguy cơ viêm và nhiễm trùng.

Tránh tác nhân kích ứng

Tạm ngừng mỹ phẩm, nước hoa hoặc sản phẩm chăm sóc da mới nếu triệu chứng xuất hiện sau khi sử dụng. Ưu tiên chất giặt tẩy không hương liệu và giặt sạch quần áo mới trước khi mặc.

Bên cạnh chăm sóc da, mẹ bầu nên duy trì khám thai và tuân thủ những điều cần tránh trong thai kỳ, đặc biệt là không tự sử dụng thuốc hoặc sản phẩm không rõ thành phần.

Những việc mẹ bầu không nên tự làm

• Không tự uống thuốc kháng dị ứng, thuốc ngủ hoặc thuốc giảm ngứa khi chưa hỏi bác sĩ hay dược sĩ biết rõ tình trạng thai kỳ.
• Không tự bôi corticosteroid, thuốc kháng nấm hoặc kháng sinh lên diện rộng. Một số thuốc có thể được dùng trong thai kỳ nhưng cần chọn đúng hoạt chất, vị trí, liều lượng và thời gian.
• Không tắm hoặc đắp lá, dùng tinh dầu hay hỗn hợp truyền miệng lên vùng da trầy xước. Sản phẩm tự nhiên vẫn có thể gây kích ứng, dị ứng hoặc nhiễm trùng.
• Không áp dụng chế độ thải độc, nhịn ăn hoặc tự cắt bỏ nhiều nhóm thực phẩm để điều trị ngứa.
• Không tự ngừng vitamin, thuốc kê đơn hoặc thuốc điều trị bệnh nền. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu nghi ngờ triệu chứng liên quan đến một loại thuốc.
• Không trì hoãn khám chỉ vì chưa xuất hiện phát ban. Ứ mật trong gan thai kỳ thường gây ngứa mà không có ban nguyên phát.

Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân bằng cách nào?

Bác sĩ có thể hỏi thời điểm bắt đầu ngứa, vị trí, mức độ tăng về đêm, loại phát ban, sản phẩm mới sử dụng, thuốc đang dùng và tiền sử bệnh da hoặc bệnh gan. Việc khám da giúp phân biệt da khô, chàm, dị ứng, nhiễm trùng và các bệnh da liên quan thai kỳ.

Nếu nghi ngờ ứ mật trong gan thai kỳ, bác sĩ thường cân nhắc xét nghiệm axit mật trong máu và chức năng gan. Kết quả ban đầu bình thường không phải lúc nào cũng loại trừ được bệnh nếu ngứa tiếp tục; bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm lại hay không dựa trên triệu chứng và diễn biến thai kỳ.

Tùy nguyên nhân, hướng xử trí có thể bao gồm chăm sóc da, thuốc bôi, thuốc uống phù hợp với thai kỳ hoặc kế hoạch theo dõi sản khoa. Không nên dùng đơn thuốc của người khác vì cùng một biểu hiện ngứa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.

Cách theo dõi triệu chứng để trao đổi với bác sĩ

Trước khi đi khám, mẹ bầu có thể ghi lại:

• Ngày triệu chứng bắt đầu và mức độ thay đổi theo thời gian.
• Vị trí ngứa đầu tiên và khu vực đã lan đến.
• Ngứa có tăng về đêm hay không.
• Phát ban xuất hiện trước hay sau khi gãi.
• Mỹ phẩm, chất giặt tẩy, thực phẩm hoặc thuốc mới sử dụng.
• Màu nước tiểu, màu phân và các biểu hiện như vàng da, sốt hoặc đau bụng.
• Cử động thai nếu đã đến giai đoạn cảm nhận thai máy đều.
• Người sống cùng nhà có bị ngứa tương tự hay không.

Có thể chụp ảnh tổn thương da trong điều kiện ánh sáng rõ để bác sĩ theo dõi diễn biến, nhưng hình ảnh không thay thế khám trực tiếp và xét nghiệm khi cần.

Nguồn y khoa tham khảo

Nội dung được đối chiếu với thông tin dành cho người bệnh của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh về ngứa và ứ mật trong gan thai kỳ; hướng dẫn của Trường Đại học Sản Phụ khoa Hoàng gia Anh về ứ mật trong gan thai kỳ; và tài liệu của Trường Đại học Sản Phụ khoa Hoa Kỳ về các bệnh da trong thai kỳ.

Các hướng dẫn trên nhấn mạnh rằng ngứa nhẹ có thể liên quan đến thay đổi da thông thường, nhưng ngứa ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, ngứa tăng về đêm hoặc không có phát ban cần được đánh giá về ứ mật thai kỳ. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và hướng dẫn riêng của bác sĩ sản khoa.